Bij laparoscopie opereert de chirurg middels kleine gaatjes in de buik met behulp van een minuscule camera. “De Simendo, die deze operatie simuleert, stelt je in staat om de fijne oog-handcoördinatie aan te leren die je nodig hebt om laparoscopisch goed te kunnen opereren. Volgens van Gerard van Hulst, manager van het AMC vaardighedencentrum, is het een kwestie van een andere techniek aanleren. “Zoals dokter Schijven ook zegt: ‘Het is zoals het achteruit inparkeren van een auto’. Als je het nooit doet, is het moeilijk en als je jezelf er maar vaak genoeg in traint, dan wordt het uiteindelijk een soort automatisme.”

Duidelijkheid

“In het AMC staat een simulator  waarop assistenten chirurgie kunnen trainen in het bekwamen van die oog-handcoördinatie, ook wel ‘psychomotorische vaardigheden’ genoemd”, legt chirurg en opleidingscoördinator Marlies Schijven verder uit. “En die vaardigheden heb je nodig om laparoscopische handelingen te verrichten.” Deze computer staat al een langere tijd in het AMC. “Maar het unieke bij ons is dat je er je examen op moet halen voordat je de operatiekamer in mag.” De reden daarvoor is heel simpel: het AMC vindt dat je buiten de operatiekamer (O.K.) competenties moet behalen als dat kan. “Dan moet er ook niets op tegen zijn om dat met behulp van een examen vast te leggen, want zo wordt voor iedereen duidelijk wat de eisen zijn. Dat is eigenlijk alleen maar fijn.”

Er zijn uiteraard ook andere methodes om laparoscopische vaardigheden te testen. Chirurg Schijven geeft als voorbeeld dat je iemand naast de chirurg in opleiding kan plaatsen, “maar je gaat natuurlijk niet naast iedereen iemand neerzetten die kijkt hoe goed je het doet en hoe lang het duurt. Bovendien is het zo dat studenten zo kunnen oefenen op een tijd dat het hem of haar schikt, wat het veel flexibeler maakt.” Je hebt dus verder geen proefdieren of andere zaken meer nodig. Deze computer legt alles nauwkeurig vast op basis van een lat die van tevoren is gelegd. “De beoordeling die er in zit”, legt Schijven uit, “is gebaseerd op het gemiddelde van een groot aantal expert-chirurgen, zodat je weet dat, wanneer een student slaagt, hij net zo psychomotoor vaardig is als een gemiddelde chirurg op de O.K. Het is daarin heel precies.”

Simendo als kwaliteitsinstrument

Gerard van Hulst zegt dat serious gaming, ook in het AMC, al jaren in opkomst is. “Serious gaming wordt al een jaar of vijf genoemd. Het is echt een doorbraak dat de chirurgen de  Simendo hebben opgenomen als kwaliteitsinstrument voor de laparoscopische ingrepen.” “Er komt natuurlijk ook een andersoortige kennis bij kijken – dit is echt om de fijne motoriek te trainen. We stellen hier: ‘Iedere assistent moet dit gewoon halen. Dat is vrij bijzonder”, gaat Schijven verder.

De chirurgen in opleidingen reageren volgens Schijven heel verrassend op deze ontwikkelingen. “Het merendeel baalt toch wel als ze het verplicht moeten doen – voorheen kwamen ze er immers nog mee weg om zonder deze validatie in de O.K. te komen – maar nadat ze met Simendo geoefend hebben, vinden zij van zichzelf dat ze beter zijn geworden. Het grappige is: als er een nieuwe assistent is, dan wordt er door rest op gewezen dat diegene nog moet oefenen met de simulator”, zegt Schijven lachend. “In die zin werkt het zichzelf ondersteunend: alle assistenten zeggen tegen elkaar: ‘Als je het niet hebt gedaan, dan mag je niet naar de O.K, dus zorg maar dat je het haalt’. Het is ook heel leuk om te doen, hoor!”

Eerste promovendus

Het heeft niet lang geduurd voordat het AMC geloofde in een concept als ‘Serious Gaming’. Volgens chirurg Schijven, die ook voorzitter is van de Nederlandse Vereniging voor Simulatie in de Gezondheidszorg DSSH, ging het allemaal heel snel en lopen er op dit moment meerdere initiatieven. “We hebben zelfs de eerste promovendus op het gebied van Serious Gaming voor de gezondheidszorg.” Dat is een arts-assistent chirurgie, die er voor gekozen heeft om eerst te willen promoveren (wat je kansen vergroot om in de opleiding te komen). “Het zal voor het AMC in elk geval de komende jaren een weg zijn die we met grote stappen betreden. Ik weet zeker dat dit nog maar het begin is”, vult van Hulst aan. “Met de technische mogelijkheden kunnen we veel meer handelingen simuleren uit de operatie- of behandelkamer.”

Serious gaming zal in de toekomst een structurele rol gaan spelen in de opleidingen, met verschillende disciplines. “Ook voor verpleegkundigen, bijvoorbeeld”, zegt Schijven. “Het gaat om een goede mix van trainingsmodaliteit. Voor de één zal serious gaming heel geschikt zijn – ook voor het in teamverband leren communiceren bijvoorbeeld. Het gaat erom dat de chirurgen in opleiding heel efficiënt moeten worden opgeleid. En ook leuk worden opgeleid. Als je de stof op meerdere manieren aanbiedt, blijft het veel beter hangen.”

Geen spel voor brede markt

Eén van de eerste vragen die naar aanleiding van onze berichtgeving naar boven kwam, was wanneer deze simulator beschikbaar komt voor de consument. Van Hulst legt uit waarom dit niet gaat gebeuren. “Deze techniek is ontworpen met de functie om de vaardigheden te vergroten. En ik denk niet dat dit spel gaat werken met levels. Heel dat spelelement dat je voor je plezier doet, zit hier minder in verwerkt. Wel gedeeltelijk, om prikkels te maken, maar ik denk niet dat het voor een brede markt is. Ik kan me voorstellen dat je als leek vrij snel je interesse kwijt bent wanneer je eenmaal de techniek onder de knie hebt.”