Gastcolumn
Okami

Games als kunst

Perspectief van een kunsthistoricus

Geschreven door Redactie Gamer.nl op
De discussie over of games ook kunst kunnen zijn en welke games dan onder het kopje kunst zouden vallen is al langere tijd gaande. Aan de ene kant vinden veel gamers dat games onder kunst zouden moeten vallen, maar hoe wordt ernaar gekeken binnen de kunst-industrie? In dit gastcolumn geeft kunsthistoricus en restaurator in opleiding Renate Oosterloo haar kijk op het onderwerp.

Iedereen die nadenkt over de vraag of games kunst zijn, wordt geconfronteerd met de vraag: Wat is kunst? De vraag of games kunst zijn draait meestal om deze vraag.

Door de vraag wat kunst is te beantwoorden, komt er een aantal begrippen en factoren naar voren waaraan de kwaliteiten van games worden getoetst. Als games deze “test” kunnen doorstaan, zouden ze als kunst gekwalificeerd kunnen worden. In theorie werkt dat zo, maar in realiteit is het helaas niet zo simpel. Wat kunst is en hoe we kunst definiëren staat niet vast en zelfs voor werken die binnen de media vallen die al eeuwen als kunst worden beschouwd (schilderijen, sculpturen en architectuur) is het altijd weer de vraag of iets kunst is en waarom. Toch biedt het feit dat de definitie van kunst niet vaststaat een antwoord op deze vraag en wel als volgt.

WipeOut

Het kunstconcept en ons begrip van wat kunst is, staat per definitie open. Dat wil zeggen dat ons idee van wat kunst is aangepast kan worden naar nieuwe omstandigheden. Een goed voorbeeld hiervan is fotografie. In de begintijd van de fotografie werd dit medium gezien als een manier om de werkelijkheid vast te leggen en als niets meer dan dat. Toch heeft de fotografie haar plek gevonden binnen de kunstwereld en wordt nu overal erkent als kunstvorm, waarbij compositie, kleur, onderwerp en contrast belangrijke elementen zijn. Deze zijn uiteraard niet objectief en dat betekent dat het maken van een goede foto berust op het vakmanschap en de visie van de fotograaf. Kortom: Het kunstconcept is ergens in onze geschiedenis uitgebreid met het medium fotografie.

Over games zelf wordt binnen academische kringen steeds meer geschreven, maar dan voornamelijk binnen de disciplines sociologie, mediawetenschappen en een subcategorie van dat laatste, gamestudies. Echter gaan deze publicaties vaak niet over of games kunst zijn. Deze publicaties gaan eerder over de kwaliteit van gameplay of verhaal. Binnen de kunstwereld zou je een dergelijke discussie wel verwachten, maar ook daarbinnen is het een niche onderwerp. Daarnaast moet gezegd worden dat de meeste kunsthistorici en kunstfilosofen niet bekend zijn met games en wie niet bekend is met games, kan er ook geen zinnig woord over zeggen. Niemand is immers expert over iets waar hij of zij niets over weet. Logisch.

Of games zoals WipeOut, Mario, Halo, Gravity Rush, Chrono Trigger, of mijn favorieten, Assassin’s Creed 2, Crisis Core: Final Fantasy 7 en The Legend of Zelda: Majora’s Mask als kunst kunnen worden gezien is een lastige. Voor kunstgames en interactieve fictie, termen die binnen de gamewereld zelf gebruikt worden, lijkt deze vraag minder lastig, omdat ze meer overlap hebben met andere kunstvormen zoals theater, literatuur, muziek en schilderkunst. Als voorbeeld neem ik een game die veel indruk op mij heeft gemaakt als echte liefhebber van abstracte kunst.

Ik heb het over: Proun (2011). Proun is een indiegame die door de Nederlander Joost van Dongen is ontwikkeld. In deze game combineert Van Dongen de abstracte vormentaal van twee Russische kunstenaars uit de eerste helft van de 20e eeuw, El Lissitsky en Wassily Kandinsky. De speler is een wit balletje dat zich voortbeweegt op een rail die obstakels (hoofdzakelijk geometrische vormen) moet ontwijken. De game kan worden gezien als een mix van het race en rythm genre. Het is niet alleen een toffe game, die de speler in een soort trance brengt en beroemde kunstwerken op een vernieuwende manier laat ervaren; het is de eerste game die de Dutch Design Award heeft weten te bemachtigen.

Proun

Bij kunstgames als Moon Dust (1983), Today I Die (2009) en Proun wordt de discussie pas echt interessant. Prominente auteurs die de discussie over games als kunst aangaan, stellen dat games in hun eigenheid als kunst moeten worden gezien en juist niet door hun overlap met andere kunstvormen. Bedenk je dit: Als een kunstgame zoals Proun vanwege de schilderachtige kwaliteiten tot kunst wordt benoemd, is het dan de game of de schilderijen die we als kunst zien? Daarom moet de vraag gesteld worden wat games uniek maakt en of die kwaliteiten een plek kunnen krijgen in het kunstdiscours.

Games worden gemaakt in grote getalen, ze worden dus massa-geproduceerd. Als games al kunst zijn, is het een massakunst en daarom wordt het verband met film ook vaak getrokken. De oplage van een game is, net als bij boeken en films, geen belemmering voor het toevoegen van games aan de kunstpraktijk. Zoals foto’s en films, schilderijen en beelden kunnen games daarnaast een eigen stijl hebben en een bepaalde stijl is een van die dingen, die een kunstwerk speciaal maakt. Er bestaat ruimte voor speling binnen grafische stijl, narratief, gameplay, muziek en geluid. Je zou kunnen zeggen dat hetgeen wat games onderscheidt van andere media de gameplay is en dat daarmee interactiviteit de doorslaggevende factor is voor het benoemen van een game. Dat gezegd hebbende zijn er ook veel games met weinig interactieve elementen, zoals de visual novel, maar die worden meestal gezien als grensgevallen.

Moon Dust
Today I die

Uiteindelijk wordt in de kunst door de kunstenaar, kunstcritici en het publiek bepaald wat kunst is en wat niet. De intentie van de kunstenaar, de kritiek en de waardering van het publiek staan daarbij centraal. De intentie van de kunstenaar is daarbij een erg belangrijke. Er is geen werk dat officieel als kunst gezien wordt, dat niet met enige intentie van kunst is gemaakt. Het is om deze reden dat men in de kunstwereld zegt dat computers, ernstig geestenzieken en kleuters geen kunst kunnen maken. Sommige schilderingen, boeken en architectuur zijn oud en mooi, maar zullen eerder als cultureel erfgoed gezien worden dan als kunst. Ze zijn wel van maatschappelijk belang, maar dat betekent niet dat ze bedoeld zijn als kunstwerk of die lading bedekken.

Een belangrijke vraag komt op wanneer we kijken naar de mening van een gameproducent, namelijk de oprichter van Atari Nolan Bushnell. Hij stelt dat artistieke elementen zoals graphics niet bepalend en zeker niet noodzakelijk zijn voor een game. Hij licht toe dat gameplay in zijn ogen de meest relevante factor van een game is en voor hem betekent dit, dat games geen kunst kunnen zijn. Zijn intentie is dus zeker niet kunstwerken naar voren te brengen met zijn platform en aan ons is dan de vraag of we gezien het gebrek aan intentie in dat geval dan wel kunnen spreken over games als kunstwerken. Uiteraard zijn er ook gameproducenten die hun games wel uitbrengen met de intentie kunst te maken en dat maakt het al iets toegankelijker om over deze games na te denken als kunstwerken. Ik denk dat als we games als kunst willen gaan zien, we daar eerst naar moeten kijken.

Pitfall

Sommige mensen stellen dat onze cultuur grotendeel berust op marktwerking en institutionalisering en dat het dus belangrijk is dat games geïntegreerd worden in kunst-instituties, met name musea en galeries. De volgende gedachte is immers veelvoorkomend: iets is kunst als het in een museum hangt. Helaas is het niet zo gemakkelijk. Games zijn al een aantal keer als onderwerp voor tentoonstellingen gekozen, bijvoorbeeld BitStreams (2001), Whitney Museum voor Amerikaanse Kunst en The Art of Video Games (2012) Smithsonian American Art Museum. Mijn IJslandse vrienden wezen me er daarnaast op dat de IJslandse MMORPG Eve Online (2003) ook lange tijd in het MoMA werd tentoongesteld, waarbij niet alleen de game werd tentoongesteld, maar ook de achievements en historische gebeurtenissen binnen de playerbase.

Dat de games in musea hebben gehangen betekent echter niet dat ze ook direct kunst zijn. Ze worden gewaardeerd en er is een geschiedenis van te schetsen, maar dat zijn geen alles bepalende factoren. Toch helpt het natuurlijk wel dat games steeds vaker in musea worden tentoongesteld, juist omdat het aangeeft dat games ook bijzonder en mooi kunnen zijn. Daarbij is het een teken dat games wellicht ooit definitief worden opgenomen in de kunstwereld.

God of war
Eve Online

Dit gezegd hebbende wil ik deze column afsluiten door te zeggen dat zelfs als games niet gezien worden als kunst, dat niet betekent dat games niet mooi, zinvol of goed gemaakt zijn. Dat er vanuit de kunstwereld (nog) geen erkenning aan wordt gegeven, betekent zeker niet dat je als gamer geen belangrijke betekenis mag toekennen aan je favoriete games. Ik ben zelf elke dag bezig met kunst in de vorm van schilderijen, beeldhouwwerken, architectuur, design, muziek en theater en iedere vorm biedt mij een manier om te reflecteren door mij nieuwe ideeën te geven of mij emotioneel te roeren.

Als jij iemand bent die vecht voor de plek van games in de kunstwereld, wil ik je alleen meegeven dat het in het academisch discours een lastig probleem is, die waarschijnlijk niet snel opgelost wordt. Blijf je games waarderen en blijf nadenken waarom een game bijzonder, mooi, zinvol en ingewikkeld is, oftewel, hoe jij die game waardeert. Misschien kunnen gamers als jij dit dan ook blijven delen en wordt er uiteindelijk toch een manier gevonden waarop het kunstconcept met dit mooie medium kan worden uitgebreid.

Dit artikel delen:

Lees meer

Aonuma bevestigt dat werk aan nieuwe Zelda is begonnen Eerste beelden One Piece: World Seeker uitgebracht
19

Reacties op: Games als kunst

  • Om te reageren moet je ingelogd zijn. Nog geen account? Registreer je dan en praat mee!
  • Gene

    • 18 december 2017 11:49
    Ik vraag me af waarom je deze discussie op Gamer.nl zou willen voeren?

    Overigens, voor de geïnteresseerden, hier een wat diepere inhoudelijke kijk op games als kunst (en de vraag of games zelfs niet 'meer' is dan kunst): http://www.molleindustria.org/blog/the-great-art-upgrade/

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • MonsterCrab

    • 18 december 2017 12:07
    @Gene Nieuwe perspectieven werpen op games is iets dat we hier maar al te graag doen, dus daarom ook een artikel over games als kunst. :)

    Interessante link trouwens!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • R8

    • 18 december 2017 12:26
    @Gene Interessante link, en zeker relevant. Titel voor een volgende column "games als uberkunst?"

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • djensen

    • 18 december 2017 12:09
    Als je de vormgeving van Proun tof vind zou ik aan willen raden ook eens de Art Style/bit Generations series van Nintendo te checken; deze hebben ook een minimalistische en abstracte vormgeving. Daarnaast zijn het ook prima games. Een onderbelicht pareltje naar mijn mening.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • R8

    • 18 december 2017 12:16
    @djensen Cool, nog aanraders? Nu ben ik wel benieuwd.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • djensen

    • 18 december 2017 18:23
    @R8 Cubello en KuBos zijn mijn favorieten uit de Art Style serie; Rotohex en Intersect zijn ook heel cool. Maar ik heb ze uiteindelijk gewoon allemaal gehaald haha. :p

    Soms zijn menu's van bepaalde games al kunstzinnig te noemen vind ik; bij futuristisch/minimalistisch moet ik gelijk denken aan Art Style, Wip3out, WipEout Pure en WipEout HD (The Designers Republic). Colin McRae Rally 2 t/m 5 zijn ook goede voorbeelden; wat dat betreft waren deze games de tijd ver vooruit.

    Ook bepaalde indiegames op Steam kan je hieronder rekenen denk ik, zoals Eufloria, Mini Metro, Absolute Drift, Unium, Osmos, Lovely Planet, Antichamber, Cranks & Goggles, Rez Infinite etc. maar hierbij is het hele grafische aspect van de game minimalistisch te noemen, niet alleen de menu's.

    Persoonlijk denk ik dat ik maar een paar games echt kan rekenen tot kunst eigenlijk; dat zouden dan Journey, Datura en Linger In Shadows zijn. Dit is omdat de gehele game me op een soort reis meenam om het zo maar te zeggen en daarna nog in mijn gedachte zat; ze raakte bij mij precies de goede snaar. Maar dat is voor iedereen anders natuurlijk.

    Ik denk dat veel games vaak in maar één segment een artistiek statement proberen te maken (dat is dan op het vlak van muziek OF vormgeving OF verhaal etc.); dit om niet de focus te verliezen dat het uiteindelijk toch een game is die vooral moet draaien om de fun. :)

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • R8

    • 19 december 2017 09:55
    @djensen Bedankt voor alle tips en de mooie reactie! Ik moet bekennen dat ik van de meeste games nog nooit gehoord heb, maar vind het leuk om ze allemaal even op te zoeken. Ik ga dan vooral even kijken naar Journey, Datura en Linger in Shadows.

    Ik ben gek op WipeOut, hoe mijn schipje zo lekker glijd. Woesh!

    Even over menu's: ik vind een menu speciaal mooi, en dat is die van LylatWars (of StarFox64, waar je maar vandaan komt) voor de N64. Ik heb zovaak het menu gewoon aangelaten om dat liedje te horen en het space-ige beeld op m'n scherm te houden.

    Je laatste opmerking is iets waar ik het ook mee eens ben, een game kan in de mix van kwaliteiten juist fantastisch en kunstzinnig zijn. De interactiviteit is daarbij een verbindende factor.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • rhijmans

    • 18 december 2017 15:59
    Games op op het kunst platform blijft altijd een lastig onderwerp al zijn er wel genoeg kunstenaars die games gebruiken als hun medium. Denk hierbij aan Jan Robert Leegte die een bekend Land Art stuk (Spiral Jetty) maakte in minecraft. Of Aymeric Mansoux met zijn NES-game project 'What Remains'. Feng Mengbo met een soort Mario game gebaseerd op de Chinese revolutie.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • rhijmans

    • 18 december 2017 16:05
    Niet te vergeten Cory Arcangel met zijn 'Super Mario Clouds'

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • R8

    • 19 december 2017 09:38
    @rhijmans Dat is een goed punt en interessant dat je het meldt. Een van de lastigste factoren bij het nadenken over games als kunst is de actor. Men blijkt vaak moeite te hebben met het benoemen van een game als kunst omdat bij games (niet bij alle maar bij veel) de speler de actor is in plaats van de maker van het werk. Het is een interessante kwestie en men weet nog niet hoe daarmee te dealen.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • oropher

    • 18 december 2017 16:09
    Uiteraard is een game een potentieel kunstwerk als het inwerkt op intrinsieke gevoelens, verteld het een interactief verhaal waarbij de speler alles bepalend is.
    Wordt er simpelweg bestaande kunst gebruikt en daar gameplay omheen geweven, dan is de game geen kunst maar is de game met kunst gemaakt.
    Ook kan de meeste gameplay überhaupt niet als kunst worden aangemerkt omdat deze meer wetenschappelijk/wiskundig is dan iets anders.
    Persoonlijk geloof ik niet dat een game waarin besturing en behendigheid belangrijk is, in zijn geheel kan worden aangemerkt als kunst, ook niet als deze als zodanig bedoelt is.
    Aan de andere kant zijn er wel enkele spellen die puur en alléén om de ervaring en/of de boodschap EN met persoonlijk design gemaakt zijn.
    Dat de schrijver van het artikel beweert dat iets wat niet direct als kunst bedoelt is, geen kunst kan zijn kan ik het onmogelijk mee eens zijn.
    Ik kan me voorstellen dat het zo werkt in een wereld die zich ook onder de noemer wetenschap probeert te scharen, maar dat is niet zoals het is.
    Wat mij betreft is kunst een product van een persoon die zijn ziel daarin heeft uitgestort en waarbij dit product een indrukwekkende sensatie en gevoel van diepere betekenis kan opwekken bij andere personen.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Nuage

    • 18 december 2017 16:22
    Sommige games zijn absoluut kunst. Het medium combineert verschillende kunstvormen (beeld, geluid, verhaalvertelling) en de impact op je emoties is extra groot door de interactiviteit.
    Maar het zal nog wel even duren voor het als zodanig erkend wordt.
    In Zoetermeer zit nu het Nationaal videogame museum. (Al is het nu vooral nog een arcadehal.)

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • neque_consilium

    • 18 december 2017 17:28
    Filosoferen over esthetiek is altijd moeilijk. Wat wel kunst is en wat niet lijkt gebaseerd te zijn op conventies. Datgene waarover men het eens is dat het kunst is, is kunst. Toch zou je kunnen zeggen dat een kunstwerk nog iets anders is dan alleen een besluit. Want anders zou je met elkaar kunnen afspreken dat een soepblik kunst is. Waardeloos idee. Nee, echte kunst doet iets speciaals: het beroert je. Het rukt je even uit de sleur van het leven en die ervaring die het kunst leverde kan bij je kleven. Dat kan een mooi schilderij, een film en ook een game. Deed The Last of Us dat bij jou? Is het voor jou kunst. Deed het dat bij heel veel mensen? Dan is het een algemeen erkend kunstwerk. Leuk stukje wel. De columns van gamer.nl zijn altijd plezierig om te lezen!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • oropher

    • 18 december 2017 18:06
    @neque_consilium
    Ben ik het niet mee eens.
    Dat het bij heel veel mensen tot beroering leid maakt het nog niet een kunstwerk.
    Beroering is vrij eenvoudig te bereiken, mishandel iemand op film en daar heb je je beroering.
    Kunst kan alléén kunst zijn op het moment dat een persoon zijn diepste ik in het kunstwerk laat doorwerken. Kunst is dus een individueel ding, en moet tot een unieke vorm van beroering leiden, niet simpelweg een jankpartijtje of oooooh wat mooi.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • neque_consilium

    • 18 december 2017 19:33
    @oropher Goede opmerking, dank. Zoals ik als algemeen erkende kunst zie, is het als muntgeld: algemeen geaccepteerd, behalve bij de fancy bakker die het niet wil hebben vanwege problemen voor de hygiëne. Het staat je altijd vrij om te zeggen dat het voor jou geen kunst is. Wat is trouwens je 'diepste ik'? Heb daar geen beeld bij

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • oropher

    • 18 december 2017 22:41
    @neque_consilium
    Zie je diepste zelf als een soort blauwdruk van wie jij bent. Een expressie waaruit een karakter spreekt.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • R8

    • 19 december 2017 11:11
    @oropher Natuurlijk is een oppervlakkige beroering gemakkelijk te bewerkstelligen, maar een diepere beroering niet. Het is de diepere beroering die we bedoelen als we kijken naar wat kunst is. Ook bij "established" art gaat het niet altijd om het beroeren van de diepste gevoelens, als dan wel het aanzetten tot denken. Soms zijn dat kwesties waar we niet heel veel tijd aan besteden, soms zijn het kwesties waar we elke dag mee bezig zijn. Kunst zou moeten leiden tot reflectie en inzicht.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Mmo-veteran

    • 18 december 2017 19:21
    Als ik iets definieer als kunst is het voor mij kunst, ik heb geen goedkeuring nodig in mijn leven :)
    Vind dat deze column een beetje elitair overkomt. Dus wanneer een bepaald instituut iets erkent als kunst dan is het pas echte kunst? Nee kunst kan voor iedereen anders zijn, het iets heel persoonlijks. De mensheid is nooit verder gekomen door vast te houden aan bepaalde conventies. De een bepaald niet voor de ander wat goed of fout is. De kunst op dit moment geeft een erg eenzijdig beeld en het is tijd dat de subsidies vanuit de overheid een keer stoppen en mensen nieuwe manieren vinden om onafhankelijke kunst te kunnen maken.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • R8

    • 19 december 2017 09:42
    @Mmo-veteran Ook deze reactie vind ik leuk om te zien. Het is totaal niet de bedoeling dat dit elitair overkomt en ik wil hier toch even op ingaan omdat ik heb getwijfeld dit in mijn column te verwerken. Ik ben totaal niet tegen deze manier van het benoemen tot kunst, omdat kunst altijd een persoonlijke ervaring is voor mensen. In deze column ben ik met name ingegaan op een wat "striktere" academische manier van kijken.

    Wat kunst is en hoe instituties daarmee omgaan gaat inderdaad steeds meer over geld en dat wekt altijd argwaan op bij het publiek. Ik moedig het alleen maar aan dat je zelfstandig blijft nadenken over wat jij kunst vindt.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.

 

Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
met onze voorwaarden voor reacties.