Column
controller

Videogames kunnen wel degelijk kwaad

Net zoals boeken, films en tv

Geschreven door Harry Hol op
Het was weer zover. Een aantal bloedige, door racisme gemotiveerde schietpartijen schokten de Verenigde Staten. En uiteraard werd na dit drama onmiddellijk duidelijk wat hier de oorzaak van was. Videogames.

Niet de ongebreidelde verkoop van zware wapens. Niet de racistische retoriek van de president. Niet de vergroting van het verschil tussen arm en rijk door de conservatieve partij. Nee, uiteraard lag het aan spelletjes.

Hoewel deze conclusie natuurlijk absurd is en de meeste weldenkende mensen deze ook verwerpen, zijn er nog steeds een boel mensen die geloven dat games, net zoals andere media, schadelijke gevolgen kunnen hebben voor kinderen. Ik ben één van die mensen.

Ik kan mij nog heel goed herinneren dat ik een jaar of 10 oud was en een vriendje van mij de film An American Werewolf in London op videoband had. Of ik wilde komen kijken? Ja, natuurlijk. Spannend! Stoer! Mijn vriendje woonde aan de overkant van het plantsoen, honderd meter van onze voordeur, en om een uur of vier ging ik naar hem toe om de film te kijken. En wat een film: de weerwolftransformatie was enorm indrukwekkend. En dan was er nog dat andere personage dat gedood was door de weerwolf, maar niet echt dood kon dankzij een vervloeking, en steeds weer opdook met een verder vergaan zombielichaam.

werwolf

Het was tijd om naar huis te gaan. Inmiddels was het donker. En in de herfstige kou was een flinke mist op komen zetten die inmiddels over het plantsoen dreef. Na een paar stappen buiten besefte ik dat er achter élk bosje eventueel, in theorie (dus absoluut zeker) een weerwolf en/of zombie zou kunnen zitten. Er was maar één optie: rennen. De daarop volgende nachten durfde ik niet te slapen en hield ik mezelf bewust wakker om maar geen nachtmerries te krijgen. Of erger: in mijn slaap overvallen te worden door een weerwolf.

Uiteindelijk is deze ervaring ook de reden dat ik inmiddels een seriemoordenaar ben en…

Nee, natuurlijk niet. Dat is ook helemaal niet wat mensen bedoelen wanneer ze zeggen dat media schadelijk kan zijn voor kinderen. Wie ooit jong is geweest, weet hoe het is om wakker te liggen van iets engs. Daar hoef je geen jarenlange studie voor te hebben gedaan. Als ik naar mezelf kijk: op die weerwolf-episode na, heb ik lange tijd met een rozenkrans om mijn nek geslapen na het zien van Dracula en heb ik een hele poos met mijn hand op mijn hart geslapen omdat ik bang was dat anders Mola Ram uit Indiana Jones and the Temple of Doom mijn hart uit mijn borstkas zou rukken.

Ik heb er goed geld voor over om te wedden dat iedereen die dit leest soortgelijke herinneringen uit zijn of haar jeugd heeft van momenten waarop je dingen zag of las waar je jonge brein eigenlijk niet heel goed mee overweg kon.(Tim Curry als Pennywise, inderdaad – redactie)

mola ram

Als we het over de schadelijkheid van games hebben, gaat het niet over de angst dat het kinderen laat opgroeien tot psychopaten, maar over het feit dat spellen inmiddels net zo geavanceerd zijn als film en tv. En dat de inhoud van spellen daarom ook wel degelijk nare gevolgen kan hebben, of een boodschap kan overbrengen waar een kind niet aan toe is.

Games zijn volwaardige media geworden, vol met beelden, gebeurtenissen, personages en boodschappen. Dat is aan de ene kant geweldig: het medium is volwassen aan het worden. Net als elke kunstvorm zijn spellen niet alleen puur vermaak, maar zeggen ze iets over de wereld van nu, over onze denkbeelden en ook hoe de maker zelf over de wereld denkt. Die steeds geavanceerdere inhoud met steeds realistischer beelden zorgt er echter ook voor dat spellen allang niet meer allemaal geschikt of bedoeld zijn voor kinderen.

Net zoals geen enkele weldenkende ouder zijn kind van 10 porno laat kijken, zou dat ook moeten gelden voor games met een leeftijdsaanduiding van boven de 16. Niet omdat je van porno een verkrachter wordt, maar omdat het beelden zijn waar je op jonge leeftijd niet mee overweg kan en waarvan je een totaal onrealistisch beeld van seksualiteit krijgt.

Net als elke kunstvorm zijn spellen niet alleen puur vermaak, maar zeggen ze iets over de wereld van nu, over onze denkbeelden en ook hoe de maker zelf over de wereld denkt

Dat is ook de reden dat spellen, net zoals films en tv, voorzien zijn van een leeftijdsadvies. Dat is (nogmaals) niet omdat het spelen van Grand Theft Auto 5 er voor zorgt dat je uiteindelijk in het echt prostituees in elkaar gaat slaan, maar omdat er scènes in het spel zitten waarvan je als ouder gewoon niet wil dat je kind ze voor ogen krijgt.

Nog afgezien van enkele zeer schokkende beelden (zoals de martelscène waarin Trevor een ‘verdachte’ aan het praten moet krijgen), zit er ook een bepaald wereldbeeld in het spel waar je (te) jonge kinderen niet aan wil blootstellen. Je wil immers bijvoorbeeld niet dat je als kind gaat denken dat het normaal is om met vrouwen om te gaan zoals dat in GTA5 mogelijk is.

Nee, er is geen reden om aan te nemen dat je door op te jonge leeftijd GTA te spelen een slecht mens wordt. Maar games hebben nou eenmaal net zo’n grote invloed op hoe we de wereld bekijken als andere media dat hebben. Regels zoals de PEGI-leeftijdsaanduiding op spellen en het verbod op de verkoop van spellen (en films) met een rating van 16 jaar aan kinderen onder die leeftijd zijn niet voortgekomen uit de hysterische en opportunistische roeptoeters zoals in de VS, maar op basis van het simpele feit dat het voor ouders al lastig genoeg is om hun kinderen op te voeden in een niet aflatende tsunami van media.

gta 5

Deze heel simpele feiten dreigen helaas wel een beetje te verdrinken in de discussie die regelmatig rond games oplaait. Juist als mensen met een agenda (zoals conservatieve wapenlobbyisten) deze weer aanzwengelen, is de reflexmatige reactie van de meeste gamers dan ook: ”wat een onzin!” En dat (begrijpelijke) sentiment als mensen uit kwaadaardige motivatie een kunstvorm aanvallen met belachelijke onzin, maakt het lastig om de serieuze en aantoonbaar aanwezige negatieve effecten van media nog een beetje rationeel te bespreken.

Dus nee, je wordt geen moordenaar van Call of Duty. Je wordt geen psychopaat van Fortnite. En niemand is van plan om jouw spellen te verbieden. Maar om nou te zeggen dat games geen kwaad kunnen? Dat is onjuist.

De enige manier waarop we kunnen voorkomen dat extreme, onzinnige denkbeelden over games uiteindelijk ook bij ons weer voet aan de grond krijgen, is door op dezelfde manier met spellen om te gaan als dat we met andere media doen. Heel eenvoudig eigenlijk. Als we games net zou zouden behandelen als films, zou niemand daar van wakker hoeven liggen. Behalve na het zien van An American Werewolf in London.

Dit artikel delen:

Lees meer

Nieuws van de week: Bizar duur wapen in Apex Legends en Spelunky 2 vertraagd Kanaal van Borderlands 3-Youtuber verdwijnt
60

Reacties op: Videogames kunnen wel degelijk kwaad

  • Om te reageren moet je ingelogd zijn. Nog geen account? Registreer je dan en praat mee!
  • Martijn_M

    • 18 augustus 2019 17:58
    @HarryHol Ik zeg niet dat ALLEEN de gamelobby dat doet, dit doen alle lobbies. Ik zie de "lobby" (de ESA in dit geval waarschijnlijk) ook niet als pro-gamer maar als pro-industrie. En zeker niet als opvoedkundige lobby ;)

    Overigens betekend dat niet dat ik het helemaal oneens ben. In tegendeel.
    Ik kan alleen niet volgen dat de directe aanleiding van het stuk nu ineens als vervuiling gezien wordt.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 18 augustus 2019 18:05
    @Martijn_M de enige lobby die hier actief is, is de wapenlobby.

    En de werkelijke discussie over hoe ga je verantwoord om met games wordt vervuild door onzin van wapenroeptoeters.

    We moeten onze energie steken in feiten. Niet in dit soort onzin.

    En dat was de strekking van mijn column ook.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Martijn_M

    • 19 augustus 2019 11:28
    @HarryHol Even off-topic: Hoe wordt de leeftijds aanduiding bepaald bij PEGI? Ik heb het gevoel dat die een beetje oppervlakkig is door weinig rekening met lootboxes te houden.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 19 augustus 2019 11:51
    @Martijn_M Helemaal niet off-topic :-)

    PEGI (die overigens in Hilversum zit) heeft een vragenlijst opgesteld die ontwikkelaars moeten invullen over hun game. Daar komt dan een leeftijd uit. De lijst is zo opgesteld dat het in principe niet uitmaakt wie hem invult, zo lang het maar eerlijk gebeurt komt er altijd dezelfde rating uit. Er is geen ruimte voor subjectieve interpretatie.

    In augustus 2018 besloot PEGI dat games met loot boxes een logo op de verpakking moeten hebben (net zoal er logo's zijn voor geweld, drugs, etc). De leeftijdsrating van de game wordt voor zover ik weet niet beinvloed door het al dan niet in de game aanwezig zijn van loot boxes.

    Wel off topic: loot boxes zijn een vreselijk verschijnsel die wat mij betreft echt verboden zouden moeten worden.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Martijn_M

    • 19 augustus 2019 12:26
    @HarryHol Dank je!
    Ik vind het vreemd dat dit geen invloed heeft. Buiten de discussie of het nu wettelijk wel of geen gokken is, het geeft wel gewenning aan gokken.
    Het lijkt mij dat er dringend een update mag komen om lootboxes weldegelijk mee te laten wegen. Dat logo is in ieder geval een begin.

    Ik ben in het algemeen een groot voorstander van eigen verantwoordelijkheid maar ik snap dat (groot)ouders niet altijd en overal een expert in kunnen zijn. Paar jaar terug een "leuk" gesprek met mijn neefje gehad toen hij voor zijn verjaardag geld wilde hebben voor een 16+ spelletje. Hij, mijn zus en mijn zwager vonden het raar dat ik toen besloot zelf iets voor hem te bedenken. Zijn ouders waren niet op de hoogte, bij een vriendje speelde ze dat toch ook? Hij werd toen 11…

    Ik hoop dat voor dit soort ouders PEGI toch ook wat sterkere standpunten gaat in nemen. Het gaat namelijk lang niet altijd met medeweten van ouders, veel wordt ook met goed bedoelde giftcards online gewinkeld en dan zou zo'n game echt een "slotje" mogen krijgen.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 19 augustus 2019 15:05
    @Martijn_M PEGI doet niets anders dan het rating systeem bijhouden en helpt uitgevers dit te implementeren. Het is informatie voor opvoeders, die vervolgens beslissingen kunnen nemen.

    Het is uiteindelijk aan de ouders om te bepalen wat hun kind wel of niet ziet/speelt.

    De wet in Nederland helpt ouders door verkoop van 16 materiaal aan kinderen onder de 16 te verbieden.

    Wat vooral helpt is dat iedereen, vooral game kenners zoals mensen die deze site bezoeken, ook weten dat die PEGI rating er niet op staat om iemand te pesten of om games te censureren, maar dat er goede redenen voor zijn dat een spel voor bepaalde leeftijdsgroepen niet geschikt is.

    Zo houden we samen onze hobby leuk.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Martijn_M

    • 19 augustus 2019 18:02
    @HarryHol Ethisch vraagje: In welke categorie hoort volgens PEGI de overdosis lootbox van bijvoorbeeld Fifa thuis? (Om maar weer eens van 3 meter op een olifant te schieten…)

    Juridisch vraagje: Op welke manieren is het gebruik van giftcards door webwinkels te controleren als het gaat om micro transacties of DLC?

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Martijn_M

    • 30 augustus 2019 10:30
    @HarryHol Ik vind het heel jammer dat je hier niet verder meer op in gaat. Deze vraag is namelijk het punt waar momenteel NBA 2K20 op aangepakt kan -en hopelijk ook daadwerkelijk gaat- worden.

    Als PEGI schijnbaar niet begrijpt dat "nep gokken" geen rating van 3 jaar en ouder verdient is het hele concept van "informatie voor opvoeders" compleet verkracht en wordt het tijd dat de zelfregulering als mislukt kan worden beschouwd.

    Het lijkt me zowieso tijd worden om alle games met een in-game shop een rating te geven die overeenkomt met een leeftijd waarop je kinderen veilig met €50 om een boodschap van €3 kan sturen, zonder dat al het wisselgeld in snoep veranderd.

    Als PEGI alleen maar helpt bijhouden en implementeren zonder te controleren is dat hele label echt geen ene flikker meer waard.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Swieb

    • 18 augustus 2019 13:26
    @obi-twan kenobi

    De bewering dat extreem links net zo gevaarlijk zou zijn als extreem rechts is aantoonbaar onjuist. Niet '48/52 procent'-onjuist, maar '49 van de 50 moorden met extremistisch motief in de VS in 2018 zijn gepleegd door extreem rechts'-onjuist. Als je daar meer over wilt lezen, of als je wilt weten welke methodologie is gebruikt, hier is het onderzoeksrapport: https://www.adl.org/media/12480/download

    Stel dat ik alleen de twee grote massaschietpartijen in El Paso en Dayton wil nemen als steekproef om te bepalen of je claim te verdedigen is, en daarbij álle andere incidenten negeer. Nog steeds komt de claim in de problemen. De El Paso-schutter plaatste een manifest waarin hij zijn haat voor immigranten uitsprak en heeft bekend dat hij het vooral op Latino's had gemunt. Hij heeft de locatie nadrukkelijk uitgekozen vanwege de grote kans op Latino-slachtoffers.

    Het motief van de Dayton-schutter laat zich een stuk moeilijker bepalen. Bewijs voor een extreem linkse overtuiging beperkt zich tot het retweeten van positieve berichten over Antifa. Daar tegenover staan getuigenissen van bekenden over een obsessie met massaschietpartijen, het opstellen van een 'verkrachtingslijst' van vrouwen die hem hebben afgewezen en deelname aan een band die vrouwenhaat als gimmick gebruikt.

    Daarmee wil ik niet suggereren dat zijn motief misogynie was. Het probleem is dat er geen manifest is gevonden, zich geen duidelijk patroon onder de slachtoffers aftekent en er nooit een bekentenis gaat komen. We kunnen slechts speculeren. Maar als zijn daad links extremistisch gemotiveerd zou zijn geweest, zou ik verwachten dat hij bijvoorbeeld het vuur had geopend op een alt-right demonstratie.

    Zie ik hier iets over het hoofd? Voor zover ik kan oordelen is het zonneklaar dat extreem rechts een veel grotere bedreiging vormt voor de veiligheid van de Amerikaanse samenleving.

    Over de twee schutters:
    https://edition.cnn.com/2019/08/09/us/el-paso-shooting-friday/index.html
    https://edition.cnn.com/2019/08/05/us/connor-betts-dayton-shooting-profile/index.html

    Als er iets onjuist, onzorgvuldig of misleidend is aan de berichtgeving van CNN in de gelinkte artikelen, hoor ik het graag.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • DaVinkie

    • 18 augustus 2019 15:20
    @Swieb Ik wilde net hetzelfde reageren, maar je was me voor!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • obi-twan kenobi

    • 18 augustus 2019 16:31
    @Swieb de cijfers zijn inderdaad zoals ze zijn, maar je verdraait mijn woorden. Ik zei dat links net zo schuldig is aan het creëeren van het klimaat wat tot dit soort daden leidt. Ik zei niet dat er in de VS net zoveel extreem linkse als rechtse daders zijn. Als je zo gaat redeneren dan is in Nederland het tegenovergestelde het geval.

    https://www.elsevierweekblad.nl/nederland/achtergrond/2018/03/aivd-extreem-links-gewelddadiger-dan-extreem-rechts-592921/

    Het plaatsen van een extreem rechts manifest is net zo schandelijk dan op Twitter oproepen tot geweld en linkse mensen ophemelen die alleen hun gal spuien over rechts, zoals de dader in Dayton deed. De schutter in El Paso schoot ook witte mensen neer. Als dat soort figuren de trekker overhaalt maakt het niet meer uit wat voor kleur iemand heeft.

    https://youtu.be/4FISEiLG52Y

    Ook worden er in de media verschillende omschrijvingen aangehouden voor mass shooting (3 of meer slachtoffers, 4 of meer slachtoffers, mass shootings met gang motief wel of niet meetellen). Als je kijkt naar de samenstelling van de bevolking lopen de verhoudingen ook meer gelijk.

    https://tennesseestar.com/2019/08/11/commentary-mass-shootings-arent-growing-more-common-and-evidence-contradicts-common-stereotypes-about-the-killers/

    [Mod-edit: links naar haatdragende en discriminerende filmpjes zijn niet oké.]

    Elkaar schuld aanpraten is in beide gevallen verwerpelijk en draagt niet bij tot een oplossing, maar zorgt juist voor meer frustratie wat aan beide kanten weer tot meer verschrikkelijke daden leidt.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 18 augustus 2019 17:07
    @obi-twan kenobi Je blijft maar zoeken naar een manier om de in jouw ogen oneerlijk behandelde rechtse Amerikaanse politici te verdedigen. Nogmaals: het gaat hier over een ander land. En helemaal bizar is dat je nu mensen verdedigt die jou als een van de gekke enge buitenlanders zien.

    Trump's 'America First' mantra zou toch een signaal moeten zijn dat hij het niet voor jóú opneemt. Sterker nog, Trump doet er heel veel aan om de Europese veiligheid en economische stabiliteit te verstoren.

    Dat is niet mijn theorie, dat is iets wat Trump ZELF ook steeds zegt: Amerika eerst, Europa moet het zelf maar uitzoeken, Brexit is goed en Putin is een toffe gast.

    Dat gaat allemaal tegen jouw belang in, Twan. Dat is niet om jou aan een baan te helpen of om jou te beschermen. Dat is tegen jouw belang in.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Swieb

    • 18 augustus 2019 19:29
    @obi-twan kenobi

    Weer de suggestie dat beide kanten even erg zijn…

    Als het je alleen gaat om het gepolariseerde klimaat, waarom vind je het relevant om direct daarna te benadrukken dat een schutter links-extremistisch zou zijn? Alsof daarmee is bewezen dat die overtuiging het motief voor de schietpartij is. Alsof die retweets gelijkwaardig zijn aan het plaatsen van een zelfgeschreven manifest, waarin de dader diens motief haarfijn uitlegt, voorafgaand aan een moordpartij. Alsof het vallen van witte slachtoffers in El Paso bewijst dat het motief niet racistisch is, terwijl de dader openlijk voor zijn beweegredenen uitkomt.

    Waar zijn de Democratische politici die bevolkingsgroepen vergelijken met ongedierte? Over welke Republikeinse politici heeft de vorige president geroepen dat ze terug moeten "naar hun eigen land"?

    Als je wilt beweren dat links net zo schuldig is aan de omstandigheden voor deze schietpartijen, zul je met beter bewijs moeten komen dan dit voortdurende appels met peren vergelijken. Je gelooft toch niet serieus dat het in brand steken van auto's tijdens de G20-top net zo verwerpelijk is als het vermoorden van mensen die de 'verkeerde' huidskleur hebben? Die vergelijking maak je nu namelijk wel.

    Waarom haal je er nu, in een discussie over schietpartijen met extremistische motieven, aan bende gerelateerde schietpartijen bij? Wat heeft dat met het politieke klimaat te maken waar je je over beklaagt?

    Wat moet ik met een 21 minuten durend filmpje, een dag na de schietpartij in El Paso, van een man die in zijn auto tegen een smartphone verkondigt dat hij de "WAARHEID" kent over de schietpartij. Na de tweede nauwelijks verhulde anti-Semitische opmerking in nog geen vier minuten had ik weinig vertrouwen meer in die "WAARHEID".

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Moderator_GNL

    • 18 augustus 2019 19:39
    @obi-twan kenobi

    Geband wegens het linken naar haatdragend en discriminerend materiaal.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • armilo-theus

    • 17 augustus 2019 15:28
    Door american history ben ik racistisch geworden, door gta steel ik auto's, door hitman vermoord ik op creatieve wijze, door uncharted zoek ik schatten, door de Witcher vermoord ik monsters, door ea games hou ik van geld.



    Of toch niet?

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Martijn_M

    • 17 augustus 2019 16:43
    @armilo-theus Dan heb je nog een hoop games te gaan voor je echt gecertifceerd psychopaat bent, maar het begin is er ;)

    Ben wel blij dat je nog niet aan Fallout bent begonnen, die nukes hebben een eng groot bereik!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • armilo-theus

    • 17 augustus 2019 20:03
    @Martijn_M Ow daar begin ik binnenkort aan, dus koop maar alvast een ticket bij spaceX. xD

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Gunny

    • 17 augustus 2019 19:06
    De titel vind ik wel weer een beetje clickbait. Er is een reden waarom films/games een leeftijds classficatie hebben. Zoals het artikel ook aangeeft, is het voor jonge kinderen vaak moeilijk om met volwassen topics om te gaan. En dit is niet meer dan normaal.

    Dit gezegd hebbende, als ouder dien je toch wel wat basiskennis te hebben van games en welke impact ze kunnen hebben. Zeker omdat vrijwel elk kind tegenwoordig games speelt. Een game welke een rating van 16+ krijgt, zou een 6-8 jarig kind niet moeten spelen.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 18 augustus 2019 14:12
    @Gunny Als de kop klopt, en het artikel uitlegt waarom die kop klopt, en je het zelf eens bent met de inhoud, snap ik niet zo goed waarom je het clickbait noemt?

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • theGrimm

    • 17 augustus 2019 21:29
    Ik ben zelf geen ouder ( 20 jaar oud ) , maar ik persoonlijk denk dat het per kind verschilt wat hun brein aan kan en wat niet. Ik mocht toen ik 7 jaar oud was meekijken met mijn vader met het spel Gears of War ( 2006). Even later speelde ik het ook zelf en hoewel ik ook met angst dat level speelde met die Berserkers heb ik nooit echt moeite gehad om het te verwerken. Mijn vader vertelde me wel dat ik het spel alleen mocht blijven spelen zolang ik er normaal mee omging . En dat is naar mijn mening een goede afspraak om zelf te bepalen wat kan of niet voor een kind . Later speelden ik “ natuurlijk “ ook spelen zoals cod en halo met vrienden die ongeveer net zo oud als ik waren .

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.

 

Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
met onze voorwaarden voor reacties.