Microsoft heeft in twaalf jaar tijd het landschap van consolegaming namelijk drastisch veranderd. Online multiplayer gaming is niet meer weg te denken op consoles, kleinere games van onafhankelijke ontwikkelaars zijn mede dankzij Xbox Live Arcade groot geworden en Japanse studios hebben het afgelegd tegen de groeiende westerse industrie. Geboren en getogen in the land of the free: de Xbox.

Dat Microsoft eind jaren ’90 interesse kreeg in de consolemarkt, is niet zo heel vreemd: multimediabedrijf Sony harkte zakken met geld binnen dankzij de PlayStation. Ondertussen liet Nintendo veel kansen liggen en mocht Sega nog maar nauwelijks een actieve deelnemer in de consolerace genoemd worden. De tijd leek rijp voor het Amerikaanse bedrijf achter Windows. De ‘DirectX Box’ moest niet alleen tonen dat DirectX prachtige beelden op televisies kon toveren, maar gaf ook het startschot voor een decenniumdurende strategie van Microsoft.

Logge Amerikaanse bak

Het doel: bezit krijgen over de televisie van de consument voordat de concurrentie dat doet; met de pc zou dat immers nooit lukken. Deze strategie vermomde Microsoft in een trojaans paard: een console die de echte hardcore gamer aansprak. De Xbox was van buiten misschien spuuglelijk (een gigantische zwarte baksteen met een grote X bovenop en in het midden een groene plastic cirkel), maar het apparaat kon graphics weergeven waar vooral PlayStation 2-eigenaren alleen maar van konden dromen. Zoals het Microsoft betaamt, kocht het bestaansrecht bij gamers. Bungie maakte van de veelbelovende PC- en Mac-shooter Halo een exclusieve launchgame en Rare, de Britse studio die Nintendo jarenlang van echte gamer-titels had voorzien, werd een Xbox-ontwikkelaar.

Het bleek voor Microsoft echter nog niet zo makkelijk om de veeleisende gamers voor zich te winnen. PlayStation was misschien minder krachtig, maar door de enorme support van uitgevers ontving het de meeste games en de grootste franchise. Games uit reeksen als Grand Theft Auto, Final Fantasy en Metal Gear Solid waren (geruime tijd) alleen op de PS2 speelbaar en daarbij sprak die logge Amerikaanse bak de Japanse consument met vooral westerse games maar nauwelijks aan. In Japan is het sindsdien nooit goedgekomen met het Xbox-merk, maar een constante stroom aan Westerse titels (waaronder Splinter Cell, Project Gotham Racing en Fable) zorgde toch voor een fatsoenlijke fanbase in de Verenigde Staten en Europa.

Wie zoekt, vindt een scala aan fijne hardcore games op de console, van de bloedmooie RPG Sudeki tot Capcom’s first-person actiegame Breakdown. Halo (en het nog populairdere vervolg) gaven de Xbox een gezicht en hoewel Rare niet het kip met gouden eieren bleek te zijn waar Microsoft op had gehoopt, zorgden games als Grabbed by the Ghoulies en een remake van Conker’s Bad Fur Day voor de nodige diversiteit. Toch was de Xbox geen doorslaand succes: van de console zijn in totaal zo’n 24 miljoen exemplaren verkocht, waardoor het nipt won van Nintendo’s GameCube, maar bij lange na niet kon tippen aan de almachtige PlayStation 2. Maar zoals het trojaanse paarden betaamt, was de eerste stap naar een almachtige positie gezet: Xbox Live was een feit.

Xbox Live

Het is tegenwoordig haast niet voor te stellen, maar online gamen deed je vroeger alleen op de PC. Natuurlijk experimenteerden Sony, Sega en zelfs Nintendo hier en daar met online gamen op consoles, maar Xbox Live gaf het startschot voor een standaard die nu nog altijd geldt. Een overkoepelende service, ingebouwd in de console, waarop je met één account alle games met een multiplayermodus online kunt spelen. Voicechat werd vanaf het eerste moment standaard ondersteund, gamers hadden één vriendenlijst die ze voor alle games konden gebruiken en de hardeschrijf in de Xbox zorgde er voor dat je games langer kon blijven spelen via downloadbare content. Iets wat ook van pas kwam bij de Xbox Live Arcade-service, waarop een hoop kleinere games stonden die je niet voor de volle pond in de winkel zou kopen, maar voor een prikkie zeker de moeite van het downloaden waard zijn. Kortom: de Xbox kwam een stuk dichter bij de online gaming-ervaring op de PC dan welke console dan ook.

Het toch wat gematigde succes van de originele Xbox was voor Microsoft een goede reden om zo snel mogelijk met een opvolger te komen. De Xbox 360 werd met veel poeha – slim genoeg via een hippe uitzending op MTV – aangekondigd en verscheen eind 2005 nog voor de PlayStation 3 en Wii op de markt. De volgende stap in Microsofts meesterplan werd meteen duidelijk: aantrekkelijk blijven voor de hardcore, maar tegelijk een veel bredere doelgroep aanspreken. Niet alleen met een veel gestroomlijnder ogende console en twee prijsklasses om zoveel mogelijk mensen de kans te gunnen in te stappen, maar ook met de nadruk op een geïntegreerd Xbox Live, communities en de verslavend werkende achievements. Daarbij is Xbox Live door de jaren heen uitgebreid met een diversiteit aan diensten, waaronder het volgen van televisieprogramma’s en sportwedstrijden. Vooral in Amerika, waar het aanbod enorm is, heeft Microsoft grote stappen gemaakt richting totale dominantie van de televisie in de huiskamer, iets dat ze volgende generatie alleen maar verder zullen willen uitbreiden.

Games!

Het doorslaand succes van de Xbox 360 lag echter vooral aan de unanieme support van third parties. De console was namelijk nagenoeg even krachtig als de PS3, verkocht net zo goed en leek van binnen ook nog eens als twee druppels water op een PC, wat het porten van games een stuk gemakkelijker maakte. Epic bracht exclusief de Gears of War-reeks naar de console, BioWare’s Mass Effect was ook tijdelijk exclusief en veel releases waren vanaf dag 1 ook op de Xbox 360 verkrijgbaar. Final Fantasy, Grand Theft Auto, BioShock, Tomb Raider, Street Fighter… noem een game en grote kans dat de 360 hem heeft ontvangen.

En dan hebben we belangrijkste game nog niet genoemd. Wat Grand Theft Auto voor de PlayStation 2 was, dat is Call of Duty voor de Xbox 360. Het shooterpubliek dat alom vertegenwoordigd was op Microsoft’s platform, smulde van de jaarlijkse oorlogsgames. Toen de serie met Modern Warfare naar de huidige tijd werd getrokken, gingen helemaal alle remmen los. Door slimme marketing en deals waardoor downloadbare content als eerste voor de Xbox 360-versie verscheen, associeerden miljoen gamers Call of Duty met Xbox. En dat is verdraaid handig als het om de grootste gamefranchise van dit moment gaat.

Eind 2010 gooide Microsoft er nog een schepje bovenop met Kinect. Deze camera die onder de televisie wordt geplaatst, registreert de bewegingen van spelers. Hoewel de hardcore gamers er hun neus voor ophalen, geniet het brede publiek van het apparaat en zijn er inmiddels meer dan 24 miljoen exemplaren verkocht. Met Kinect heeft Microsoft nóg een hele sterke troef in handen en heeft het de aandacht van een hele brede doelgroep. Geen wonder dat verwacht wordt dat volgende generatie Kinect een nog prominentere rol gaat spelen in Microsofts strategie.

Het was deze generatie echter niet alleen koek en ei voor Microsoft. Het grootste probleem was dat het bedrijf de lancering en dus de productie van de Xbox 360 overhaast heeft, met rampzalige gevolgen. Niemand weet precies hoeveel gamers de ‘rode ring des doods’ hebben gezien, maar het zou ons niet verbazen als bijna iedereen die een lanceringsconsole in huis had staan, zijn Xbox 360 al eens heeft moeten vervangen. Het heeft Microsoft miljoenen gekost, waardoor ze pas laat in de levenslijn van de console winst konden draaien.

Met meer dan 70 miljoen exemplaren, ijzersterke banden met uitgevers en de aandacht van zowel hardcore als mainstream gamers zal het bedrijf echter weinig spijt hebben van hoe het deze generatie heeft aangepakt. Microsoft heeft veel van de markt geclaimd deze generatie en zal dat niet willen opgeven. Sterker: ze zullen het verder willen uitbreiden. Grote kans dat ze dat doen met nieuwe services waardoor de nieuwe Xbox nog meer tijd van gezinnen in beslag neemt. Laten we hopen dat ze ondertussen niet de hardcore gamer vergeten en ons blijven trakteren op indrukwekkkende games. Morgen gaan we de eerste stappen van Microsoft in de nieuwe generatie zien.