Achtergrond
From Other Suns

VR Vrijdag: Wat witte heteromannen kunnen leren van vr

“Blijf van mijn kruis af!”

Geschreven door Harry Hol op
In deze tweewekelijkse rubriek gaan we dieper in op virtual reality, de beste games, de controverses en vooral waarom het je zou moeten interesseren. In deze aflevering: in de schoenen van een ander.

“Damn, lekker kontje…” zegt de ruimtesoldaat tegen mij als hij de brug van mijn schip betreedt. Een ongemakkelijke opmerking in elke sociale situatie, maar nog vreemder op het moment dat ik verwikkeld ben in een gevecht met een vijandelijk piratenschip, en de boordcomputer meldt dat vijanden elk moment via teleport kunnen enteren.

“Pardon?” zeg ik.

“Oh! Je bent een gozer! Waarom zie je eruit als een meid?”

From Other Suns is een heel toffe FTL-kloon in vr, die een redelijk onopvallende feature heeft. Er is namelijk geen character-designer. Je krijgt willekeurig een avatar toegewezen en die avatar kan mannelijk of vrouwelijk zijn. Hiermee moet je het doen tot je onvermijdelijke virtuele dood, waarna je in een ander willekeurig lichaam belandt.

From Other Suns

Het feit dat je helemaal geen inspraak hebt in je virtuele gender of huidskleur is een interessant bijverschijnsel van een typische roguelike mechanic. En eentje waardoor je soms hele nieuwe dingen leert over de toestand van de mens, en van het gedrag van de man in het bijzonder. Zoals dat het bijzonder ongemakkelijk is als je in gesprek bent met iemand over een kwestie van virtueel leven en dood, dat diegene opeens om je heen gaat lopen om (onder het uitstoten van bewonderende klanken) je lichamelijke attributen beter te bekijken.

Vrouwenstem

Natuurlijk wist ik dat vrouwen anders behandeld worden dan mannen. Vooral online is het verschil soms schokkend. Een voorbeeld: Echo Arena (de briljante zero-G competitieve game van Ready At Dawn) heeft een sociale lobby, waar alle spelers binnenkomen voordat ze de matchmaking in gaan. In die sociale lobby kun je vrij rondzweven, spelen met de her en der verspreide interactieve speeltjes, en vooral rondhangen met je mede-robots. Op een zeker druk moment verschijnt een nieuwe robot in een van de alcoves. Ze zegt iets tegen iemand bij haar in de kamer, maar omdat de microfoon van de Oculus Rift bij dit spel standaard aan staat, hoort iedereen in de lobby dat het om een vrouw gaat. Alsof iemand de etensbel rinkelt schieten vijf of zes andere avatars op de vrouw af. De meute omsingelt haar, maakte grapjes en biedt keer op keer aan om haar uit te leggen hoe het spel werkt. Het feit dat ze level 50 is (wat betekent dat ze zeer waarschijnlijk deze boys zelf les zou moeten geven) maakt daarbij niet uit.

De speelster is het blijkbaar gewend, ze maakt zich rustig los uit de groep (die wel probeert steeds bij haar in de buurt te blijven) en activeert de matchmaking zodat ze snel het echte spel in kan. Ik bedenk dat al die extra aandacht me persoonlijk behoorlijk vermoeiend lijkt, als je gewoon net zoals ieder ander zin hebt om een spelletje te spelen.

Echo Arena

Een paar dagen later krijg ik bevestiging dat dit blijkbaar ‘normaal’ is. Nadat ik zelf ingelogd ben in Echo Arena, komt mijn vriendin mijn werkkamer binnen om te zeggen dat ze naar haar werk gaat. Ze zegt dit luid, omdat ik een VR bril op heb, en dat betekent dat de aanwezigen in de Echo Arena Lobby een vrouwenstem horen komen uit ‘mijn’ hoofd. Voor ik er erg in heb, ben ook ik omsingeld door druk door elkaar pratende jongens die als een adder gebeten bij me weg vliegen als ze mijn eigen stem horen.

Gay wedding

Hoe irritant zo’n tros opgewonden jongetjes zonder gevoel van grenzen ook is; het kan erger, zoals ik in Altspace VR zie. Altspace is een chatroom, waar mensen uit de hele wereld in gemeenschappelijke en besloten kamers met elkaar kunnen kletsen en simpele spellen kunnen spelen. Een belangrijk doel van Altspace is het organiseren van sociale evenementen. Zo was er tijdens de E3 een ruimte waar mensen samen de diverse livestreams konden kijken op een virtueel filmscherm. Maar ook hebben comedians in Altspace opgetreden, en kun je zelf evenementen organiseren en op het prikbord hangen.

Ik kom in een van de gemeenschappelijke ruimtes binnen en er komt een avatar op mij af: “Ik wil iedereen hier uitnodigen voor ons evenement morgenavond. Ik ga dan namelijk trouwen en dat is dan de eerste gay wedding in vr! Kom gezellig langs!”

Ik feliciteer hem en wil hem vragen hoe ze op het idee kwamen om in vr te trouwen. Voor ik antwoord krijg, staat er plots een andere avatar naast me.

“Homo? Ben jij homo? Ik wil niks te maken hebben met homo’s!” zegt hij. Hij klinkt woedend. Dreigend. En dan roept hij: “Er zit hier een stelletje homo’s! Rot op!”

Met het rapporteren van de boze eikel is het even later weer stil. De avatar die mij uitnodigde voor zijn bruiloft zegt: “Dit is dus waarom we in vr trouwen. Om te laten zien dat het normaal is, en om mensen hoop te geven die in landen wonen waar same-sex marriage verboden is.” De boze confrontatie blijft nog dagenlang bij me hangen. Het komt harder binnen dan de gebruikelijke stomme opmerkingen op fora of Twitter, vanwege de virtuele nabijheid van die ander. De woede. De stem die overloopt van afschuw en haat.

Het lijkt wel alsof bepaalde mensen al hun sociale filters en regels overboord zetten op het moment dat ze vr betreden. Alsof ze in deze ‘wereld zonder gevolgen’ opeens kunnen doen wat hun impulsen ingeven: te dichtbij komen, in iemands kruis grijpen, niet weggaan als ze daarom gevraagd worden, of het hardop aanvallen van iemand enkel vanwege zijn of haar geaardheid. Een beetje alsof je al het negatieve van sociale media combineert met een virtueel lichaam en een stem.

Empathiemachine

Er is al veel geschreven en beweerd over virtual reality als ‘empathie-machine’. Het zou zo geweldig zijn om in vr dingen te zien en mee te maken die opeens veel dichterbij komen en daarom emotioneel dieper kunnen raken. Zo zou een vr-film over vluchtelingen veel meer emotioneel effect hebben op de kijker dan een documentaire op tv. Omdat je ‘erin zit’, en de slachtoffers van oorlog in de ogen kunt kijken alsof ze voor je staan.

En daar valt wat voor te zeggen. Het is moeilijker om iemand te ‘ontmenselijken’ als je in zijn of haar gezicht kijkt. Als je naast een kind in een provisorisch schooltje in een vluchtelingenkamp zit in plaats van dat je haar op een scherm ziet, is het opeens heel moeilijk om daar een abstractie van te maken. Dit zou mijn neefje of nichtje kunnen zijn. Dan is het opeens geen flits op het achtuurjournaal meer, maar gaat het om een echte mens waar je iets voor voelt.

Toch is een dergelijke vr-film niet fundamenteel anders dan de nieuwsflits of traditionele documentaire. Dit blijven ervaringen waarbij je van buiten naar binnen kijkt. De ander is nog steeds de ander, en hoe je daarop reageert is afhankelijk van hoe empathisch je sowieso in elkaar zit.

Empathie betekent: voelen wat een ander voelt. Meevoelen. Als je echter geen idee hebt wat een ander voelt of meemaakt is het voor sommigen heel moeilijk om dat ook echt te ervaren. Als je je hele leven niets anders mee hebt gemaakt dan het zijn van een witte heteroman, is het voor sommigen buitengewoon moeilijk om te beseffen dat er ook een andere ervaringswereld bestaat.

Daar zou vr nog wel eens een heel goed hulpmiddel kunnen worden. Want hoewel je (nog) niet kunt weten hoe het voelt om een ander te zijn, is het dankzij vr wel mogelijk om te voelen hoe mensen op je reageren als ze denken dat je een ander bent. Om te merken hoe het is als iemand tijdens een gesprek steeds even naar je boezem kijkt. Of om voor ‘fag’ te worden uitgescholden enkel omdat je avatar een roze trui draagt.

Wat me terug brengt bij From Other Suns. Daar heb je (net als in het echte leven) geen keuze uit ‘wit’, ‘zwart’, ‘man’ of ‘vrouw’. Je moet het doen met het virtuele lichaam dat je krijgt, en dat betekent dat je soms ook anders behandeld wordt op basis van een eigenschap waar je helemaal geen inspraak in had. En dat is stiekem een briljante bijwerking.

Ik weet dat het onmogelijk is om alle botte horken in de wereld eens in de schoenen van een ander te laten lopen. Maar het is te hopen dat meer spellen net zoals From Other Suns op subtiele wijze laten zien hoe mensen elkaar benaderen op basis van irrelevante kenmerken in plaats van op basis van wie ze werkelijk zijn. Zodat er straks misschien inderdaad net een beetje meer empathie in de wereld is.

Dit artikel delen:

Lees meer

Releasedatum Switch-versie Dragon Quest Builders aangekondigd Nieuwe map met museumthema komt naar Splatoon 2
129

Reacties op: VR Vrijdag: Wat witte heteromannen kunnen leren van vr

  • Om te reageren moet je ingelogd zijn. Nog geen account? Registreer je dan en praat mee!
  • Ice D

    • 16 januari 2018 08:03
    @HarryHol , lol je moet wel een hele simpele ziel zijn wil je dit soort uitspraken doen, kijk je uberhaubt wel op social media over uitspraken die gedaan worden over de "witte mens"? of heb je daar toevallig een filter opzitten?

    Het komt bij mij een beetje goedkoop over hier, maar goed zoals andere al gezegd hebben, gefeliciteerd met je clickbait, ik ga je volgende stukken liever mijden.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • TripleDad

    • 12 januari 2018 16:21
    Hey Harry, wat een goed stuk weer!
    Ik vraag me even af of dit echt typisch voor VR is, maar voor de strekking van he stuk maakt het niet uit. Je snijdt een boeiend thema aan.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 12 januari 2018 16:46
    @TripleDad Thanks man. Hoewel dat 'elkaar anders behandelen' natuurlijk niet alleen voor VR geldt, geeft VR unieke mogelijkheden om letterlijk door de ogen van een ander te kijken. En dat leverde mij zelf in elk geval interessante nieuwe inzichten op.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Gudule

    • 12 januari 2018 16:56
    Goed artikel en herkenbaar. Tijd ook voor belevingen waar je bewust in een bepaald lijf gezet wordt. En tijd voor meer vrouwen in de VR!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Skjip

    • 12 januari 2018 17:23
    Jammer dat je zo'n goed leesbaar en interessant artikel zo teniet doet met die titel.

    En dan sommige van je reacties…. krijg er echt zo'n SJW gevoel bij…. Ik begrijp gewoon de toegevoegde waarde van het specifiek benoemen van een ras en geslacht niet.

    Echt jammer dit…

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Jcp85

    • 12 januari 2018 17:30
    @Skjip Ben het wel met je eens dat de titel had moeten zijn: "Wat ik als blanke heteroman heb geleerd van vr". Inhoudelijk zit het artikel verder prima in elkaar.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Skjip

    • 12 januari 2018 17:37
    @Jcp85 Dat zou al stukken beter zijn ja.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Swieb

    • 12 januari 2018 19:35
    @Jcp85

    Ik denk dat dit precies is wat Harry bedoelt, met de implicatie dat anderen zoals hij dat ook kunnen leren.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Tom12345

    • 12 januari 2018 17:55
    Triest om te lezen dat een van mijn favoriete gamewebsites moet buigen voor SJW. Maar wat maakt de mening van een 'deplorable' nou uit, hè Harry?

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Yomar

    • 12 januari 2018 18:10
    Harry, je bent een racist. Dat is een feit. Je maakt onderscheid op basis van kleur. Of dat onderscheid positief of negatief is, kan me helemaal niets schelen: onderscheid is onderscheid. Racisme is trouwens niet per se slecht: het is een beschermingsmechanisme ingegeven door de natuur om de stam tegen vreemde elementen te beschermen. Dat daardoor mensen die niet tot de dominante cultuur behoren vaker van racisme het slachtoffer worden, is niet meer dan logisch. In Nederland heerst de witte man, in China de gele man, in Afrika de bruine man. Omdat dit een universeel gegeven is, heeft het dan ook geen enkele zin om de dominante cultuur aan te spreken op een gebied waar genoemde cultuur dominant is: de cultuur is dominant, en dus zal de dominante cultuur meer slachtoffers van racisme maken dan subdominante culturen. Niet omdat mensen van de dominante cultuur slechter zijn, maar omdat ze mensen zijn en genoemde cultuur dominant is. In subdominante culturen wordt net zo veel gediscrimineerd, want ook dat zijn mensen. Alleen valt het daar minder op.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Swieb

    • 12 januari 2018 19:12
    @Yomar

    Dat racisme een natuurlijke reflex is, maakt het nog niet goed.
    Dat iedereen over de hele wereld zich er schuldig aan maakt, maakt het nog niet goed.

    De discussie hier is fel, maar tot dusver niet grensoverschrijdend. Dit is echter simpelweg het goedpraten van racisme en daar is hier geen plaats voor. Niet doen, anders moet ik sinds lange tijd weer de banhamer afstoffen.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Skjip

    • 12 januari 2018 19:31
    @Swieb Ik denk meer dat hij bedoeld te zeggen dat iedereen van nature racistisch kan zijn. Ik lees nergens iets terug (Lees: ik vatte het niet op als, denk dat hij het anders bedoelde dan de letterlijke verwoording die hij gebruikt) over wat hij van racisme vind, althans ik zie nergens dat hij het goed praat of tolereert o.i.d.

    Als iemand de banhammer verdiend is het Harry wel voor het beledigen van alle heteroseksuele blanke mannen op basis van een of enkele persoonlijke ervaringen.

    En ja, nergens staat er dat ALLE blanke mannen zich hier schuldig aan maken, maar door die titel + de ervaring (en) + reacties van Harry wordt dat wel geïnsinueerd.

    Nu heb ik verder geen zin in een discussie, maar ik vind dit vanuit gamer.nl echt te ver gaan.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Swieb

    • 12 januari 2018 19:42
    @Skjip

    "Racisme is trouwens niet per se slecht" en "Omdat dit een universeel gegeven is, heeft het dan ook geen enkele zin om de dominante cultuur aan te spreken op een gebied waar genoemde cultuur dominant is" vind ik behoorlijk expliciet.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Skjip

    • 12 januari 2018 19:54
    @Swieb Hmm, ik heb er totaal over heen gelezen / anders opgevat. Je hebt gelijk, dom van mij, dat is inderdaad iets te. Mijn excuus.

    Maar blijf wel bij mijn punt dat Harry ook te ver is gegaan. Die titel moet aangepast worden.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Swieb

    • 12 januari 2018 20:44
    @Skjip

    Om heel eerlijk te zijn vind ik de ophef rond deze titel een tikkeltje overtrokken. Als welwillende lezer (en witte heteroman) interpreteer ik de titel precies zoals jij hem graag expliciet wilt hebben: "Ik heb ervaren als witte heteroman hoe is het om anders behandeld te worden en denk dat dit een leerzame ervaring is voor meer mensen met dezelfde geprivilegieerde status".

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Skjip

    • 12 januari 2018 21:35
    @Swieb Misschien is dat zo, wellicht omdat Gamer.nl weigert haar woordkeuze te herzien om verwarring te voorkomen.

    Zoals jij al zegt, velen van ons vermoedden en Harry waarschijnlijk bedoeld, is het goed bedoeld en helemaal niet racistisch bedoeld, maar het staat er wel. Verander het, fouten zijn menselijk en everyone can move on.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Yomar

    • 12 januari 2018 22:05
    @Swieb Vanuit de natuur gezien is racisme heel gezond. Ik vind dat net zo rot als jij hoor, daar niet van. Maar het is wel een gegeven. Ik ben geen racist, ik ben een realist. Ik heb zelf als witte hetero een jaar in Japan gewoond en heb daar het genoegen mogen smaken om af en toe ook door Japanners te worden gediscrimineerd. Ik heb regelmatig twee keer zo hard moeten werken dan de rest om mezelf daar te bewijzen. In tegenstelling tot vele anderen ben ik echter altijd realistisch genoeg geweest om in te zien dat je de mindset van sommige mensen niet kunt veranderen door ze te bekritiseren, maar door met wapenfeiten te laten zien dat ze het aan het verkeerde eind hadden. Sommigen spraken er schade van dat mijn Japanse vrouw met een buitenlander trouwde; die mensen zijn inmiddels gescheiden omdat hun Japanse partner er met een ander vandoor ging. Deze buitenlander met AIDS (zoals werd gesuggereerd) is echter altijd hondstrouw aan zijn echtgenoot gebleven en nou zingen die gasten echt wel een toontje lager. Zomaar één voorbeeld. Dus: racisme is niet goed, maar het heeft altijd bestaan en zal ook altijd bestaan. En is echt niet voorbehouden aan witte heterogene mannen. Als je dat alsnog claimt, ben je zelf de grootste racist. Ban maar als je wilt, maar dit is gewoon keiharde logica waar geen speld tussen is te krijgen. En in tegenstelling tot de meeste witten op dit forum heb ik racisme ook wel eens van de andere kant mogen meemaken. Dat geeft me meer ervaring dan de rest in dat opzicht.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Swieb

    • 13 januari 2018 00:10
    @Yomar

    Ik begrijp nog niet wat racisme 'gezond' zou maken. Als je het tot in het absurde doorvoert zal het juist tot inteelt leiden. Buiten dat snap ik dat je het goed bedoelt. Die ban laat ik voorlopig zitten.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • fonsrutte

    • 12 januari 2018 19:51
    @Swieb racisme is een aangeleerde reflex, zeker geen natuurlijke.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Swieb

    • 12 januari 2018 20:14
    @fonsrutte

    Ik dacht gelezen te hebben dat 'wij/zij'-denken - waar racisme een vorm van is - een aangeboren neiging is, maar daar kan ik niet zo snel de bron van terugvinden. Als het inderdaad aangeleerd is, verandert dat natuurlijk niks aan het feit dat racisme niet oké is. :)

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.

 

Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
met onze voorwaarden voor reacties.