Achtergrond
From Other Suns

VR Vrijdag: Wat witte heteromannen kunnen leren van vr

“Blijf van mijn kruis af!”

Geschreven door Harry Hol op
In deze tweewekelijkse rubriek gaan we dieper in op virtual reality, de beste games, de controverses en vooral waarom het je zou moeten interesseren. In deze aflevering: in de schoenen van een ander.

“Damn, lekker kontje…” zegt de ruimtesoldaat tegen mij als hij de brug van mijn schip betreedt. Een ongemakkelijke opmerking in elke sociale situatie, maar nog vreemder op het moment dat ik verwikkeld ben in een gevecht met een vijandelijk piratenschip, en de boordcomputer meldt dat vijanden elk moment via teleport kunnen enteren.

“Pardon?” zeg ik.

“Oh! Je bent een gozer! Waarom zie je eruit als een meid?”

From Other Suns is een heel toffe FTL-kloon in vr, die een redelijk onopvallende feature heeft. Er is namelijk geen character-designer. Je krijgt willekeurig een avatar toegewezen en die avatar kan mannelijk of vrouwelijk zijn. Hiermee moet je het doen tot je onvermijdelijke virtuele dood, waarna je in een ander willekeurig lichaam belandt.

From Other Suns

Het feit dat je helemaal geen inspraak hebt in je virtuele gender of huidskleur is een interessant bijverschijnsel van een typische roguelike mechanic. En eentje waardoor je soms hele nieuwe dingen leert over de toestand van de mens, en van het gedrag van de man in het bijzonder. Zoals dat het bijzonder ongemakkelijk is als je in gesprek bent met iemand over een kwestie van virtueel leven en dood, dat diegene opeens om je heen gaat lopen om (onder het uitstoten van bewonderende klanken) je lichamelijke attributen beter te bekijken.

Vrouwenstem

Natuurlijk wist ik dat vrouwen anders behandeld worden dan mannen. Vooral online is het verschil soms schokkend. Een voorbeeld: Echo Arena (de briljante zero-G competitieve game van Ready At Dawn) heeft een sociale lobby, waar alle spelers binnenkomen voordat ze de matchmaking in gaan. In die sociale lobby kun je vrij rondzweven, spelen met de her en der verspreide interactieve speeltjes, en vooral rondhangen met je mede-robots. Op een zeker druk moment verschijnt een nieuwe robot in een van de alcoves. Ze zegt iets tegen iemand bij haar in de kamer, maar omdat de microfoon van de Oculus Rift bij dit spel standaard aan staat, hoort iedereen in de lobby dat het om een vrouw gaat. Alsof iemand de etensbel rinkelt schieten vijf of zes andere avatars op de vrouw af. De meute omsingelt haar, maakte grapjes en biedt keer op keer aan om haar uit te leggen hoe het spel werkt. Het feit dat ze level 50 is (wat betekent dat ze zeer waarschijnlijk deze boys zelf les zou moeten geven) maakt daarbij niet uit.

De speelster is het blijkbaar gewend, ze maakt zich rustig los uit de groep (die wel probeert steeds bij haar in de buurt te blijven) en activeert de matchmaking zodat ze snel het echte spel in kan. Ik bedenk dat al die extra aandacht me persoonlijk behoorlijk vermoeiend lijkt, als je gewoon net zoals ieder ander zin hebt om een spelletje te spelen.

Echo Arena

Een paar dagen later krijg ik bevestiging dat dit blijkbaar ‘normaal’ is. Nadat ik zelf ingelogd ben in Echo Arena, komt mijn vriendin mijn werkkamer binnen om te zeggen dat ze naar haar werk gaat. Ze zegt dit luid, omdat ik een VR bril op heb, en dat betekent dat de aanwezigen in de Echo Arena Lobby een vrouwenstem horen komen uit ‘mijn’ hoofd. Voor ik er erg in heb, ben ook ik omsingeld door druk door elkaar pratende jongens die als een adder gebeten bij me weg vliegen als ze mijn eigen stem horen.

Gay wedding

Hoe irritant zo’n tros opgewonden jongetjes zonder gevoel van grenzen ook is; het kan erger, zoals ik in Altspace VR zie. Altspace is een chatroom, waar mensen uit de hele wereld in gemeenschappelijke en besloten kamers met elkaar kunnen kletsen en simpele spellen kunnen spelen. Een belangrijk doel van Altspace is het organiseren van sociale evenementen. Zo was er tijdens de E3 een ruimte waar mensen samen de diverse livestreams konden kijken op een virtueel filmscherm. Maar ook hebben comedians in Altspace opgetreden, en kun je zelf evenementen organiseren en op het prikbord hangen.

Ik kom in een van de gemeenschappelijke ruimtes binnen en er komt een avatar op mij af: “Ik wil iedereen hier uitnodigen voor ons evenement morgenavond. Ik ga dan namelijk trouwen en dat is dan de eerste gay wedding in vr! Kom gezellig langs!”

Ik feliciteer hem en wil hem vragen hoe ze op het idee kwamen om in vr te trouwen. Voor ik antwoord krijg, staat er plots een andere avatar naast me.

“Homo? Ben jij homo? Ik wil niks te maken hebben met homo’s!” zegt hij. Hij klinkt woedend. Dreigend. En dan roept hij: “Er zit hier een stelletje homo’s! Rot op!”

Met het rapporteren van de boze eikel is het even later weer stil. De avatar die mij uitnodigde voor zijn bruiloft zegt: “Dit is dus waarom we in vr trouwen. Om te laten zien dat het normaal is, en om mensen hoop te geven die in landen wonen waar same-sex marriage verboden is.” De boze confrontatie blijft nog dagenlang bij me hangen. Het komt harder binnen dan de gebruikelijke stomme opmerkingen op fora of Twitter, vanwege de virtuele nabijheid van die ander. De woede. De stem die overloopt van afschuw en haat.

Het lijkt wel alsof bepaalde mensen al hun sociale filters en regels overboord zetten op het moment dat ze vr betreden. Alsof ze in deze ‘wereld zonder gevolgen’ opeens kunnen doen wat hun impulsen ingeven: te dichtbij komen, in iemands kruis grijpen, niet weggaan als ze daarom gevraagd worden, of het hardop aanvallen van iemand enkel vanwege zijn of haar geaardheid. Een beetje alsof je al het negatieve van sociale media combineert met een virtueel lichaam en een stem.

Empathiemachine

Er is al veel geschreven en beweerd over virtual reality als ‘empathie-machine’. Het zou zo geweldig zijn om in vr dingen te zien en mee te maken die opeens veel dichterbij komen en daarom emotioneel dieper kunnen raken. Zo zou een vr-film over vluchtelingen veel meer emotioneel effect hebben op de kijker dan een documentaire op tv. Omdat je ‘erin zit’, en de slachtoffers van oorlog in de ogen kunt kijken alsof ze voor je staan.

En daar valt wat voor te zeggen. Het is moeilijker om iemand te ‘ontmenselijken’ als je in zijn of haar gezicht kijkt. Als je naast een kind in een provisorisch schooltje in een vluchtelingenkamp zit in plaats van dat je haar op een scherm ziet, is het opeens heel moeilijk om daar een abstractie van te maken. Dit zou mijn neefje of nichtje kunnen zijn. Dan is het opeens geen flits op het achtuurjournaal meer, maar gaat het om een echte mens waar je iets voor voelt.

Toch is een dergelijke vr-film niet fundamenteel anders dan de nieuwsflits of traditionele documentaire. Dit blijven ervaringen waarbij je van buiten naar binnen kijkt. De ander is nog steeds de ander, en hoe je daarop reageert is afhankelijk van hoe empathisch je sowieso in elkaar zit.

Empathie betekent: voelen wat een ander voelt. Meevoelen. Als je echter geen idee hebt wat een ander voelt of meemaakt is het voor sommigen heel moeilijk om dat ook echt te ervaren. Als je je hele leven niets anders mee hebt gemaakt dan het zijn van een witte heteroman, is het voor sommigen buitengewoon moeilijk om te beseffen dat er ook een andere ervaringswereld bestaat.

Daar zou vr nog wel eens een heel goed hulpmiddel kunnen worden. Want hoewel je (nog) niet kunt weten hoe het voelt om een ander te zijn, is het dankzij vr wel mogelijk om te voelen hoe mensen op je reageren als ze denken dat je een ander bent. Om te merken hoe het is als iemand tijdens een gesprek steeds even naar je boezem kijkt. Of om voor ‘fag’ te worden uitgescholden enkel omdat je avatar een roze trui draagt.

Wat me terug brengt bij From Other Suns. Daar heb je (net als in het echte leven) geen keuze uit ‘wit’, ‘zwart’, ‘man’ of ‘vrouw’. Je moet het doen met het virtuele lichaam dat je krijgt, en dat betekent dat je soms ook anders behandeld wordt op basis van een eigenschap waar je helemaal geen inspraak in had. En dat is stiekem een briljante bijwerking.

Ik weet dat het onmogelijk is om alle botte horken in de wereld eens in de schoenen van een ander te laten lopen. Maar het is te hopen dat meer spellen net zoals From Other Suns op subtiele wijze laten zien hoe mensen elkaar benaderen op basis van irrelevante kenmerken in plaats van op basis van wie ze werkelijk zijn. Zodat er straks misschien inderdaad net een beetje meer empathie in de wereld is.

Dit artikel delen:

Lees meer

Releasedatum Switch-versie Dragon Quest Builders aangekondigd Nieuwe map met museumthema komt naar Splatoon 2
129

Reacties op: VR Vrijdag: Wat witte heteromannen kunnen leren van vr

  • Om te reageren moet je ingelogd zijn. Nog geen account? Registreer je dan en praat mee!
  • unipro81

    • 12 januari 2018 17:30
    @HarryHol

    Ik ben je kwijt. Ik probeer niets te 'winnen'. Ik merk op dat je titel racistisch is en jij ontkent dat door het over alles te hebben behalve de titel. Jouw titel zegt niet "Wat ik als witte heteroseksuele man geleerd heb van VR". Daar zou ik namelijk ook anders op gereageerd hebben.

    Ik snap ook echt niet hoe dit aantoont dat de titel goed gekozen was. Het klinkt mij in de oren alsof je het veel te persoonlijk opvat en steeds maar de inhoud induikt om aan te tonen dat je het anders bedoelt dan dat het er staat. Ik ben het niet oneens met die inhoud, laat dat in ieder geval helder zijn.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • oropher

    • 15 januari 2018 17:34
    @HarryHol
    Ik begrijp de context en de invalshoek van je artikel, ik begrijp de titel en dat men daar over valt.
    Ik begrijp dat meer empathie met bepaalde mensen een mooi streven is, maar ik ben het er niet mee eens.
    Empathie is iets wat je hebt met diegene waar je bij betrokken bent, niet met een willekeurige pipo uit deze uiterst diverse samenleving.
    Wat is het probleem? wel, als je vind dat men elkaar gelijk moet behandelen probeer je mensen iets aan te meten wat ze niet kunnen, en verschuif je slechts het kantelpunt waarop men aan fascisme/racisme gaat deelnemen.
    Meer empathie met vrouwen is ook een mooi streven maar wederom niet reëel.
    Waar is bijvoorbeeld de empathie van vrouwen met eenzame mannen? juist, die is er niet.
    etc etc etc

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • fonsrutte

    • 12 januari 2018 14:53
    @HarryHol "Maar dat angstige 'misschien wil hij me beroven' dat heb ik dus nooit."
    Op straat wordt je nou eenmaal niet zo snel aangesproken, ik schrik eigenlijk vrij makkelijk. Als ik zit te werken en er gaat iemand naast me staan schrik ik al.
    Dat betekent niet dat ik bang ben dat ik beroofd wordt en al zeker niet vanwege iemand zijn huidskleur. Ik vind het ook vrij vreemd om die persoon die toevallig schrikt eigenlijk meteen te beschuldigen van een dergelijke gedachte of je woorden in iemands mond legt.

    " Het zijn dat soort dingen die je als witte man niet of nauwelijks opvallen".
    Zou dat het ook niet gewoon kunnen zijn? Dat mensen met een donkere huidskleur wat meer bedacht zijn op een dergelijke reactie, omdat ze (wellicht door ervaring) met de gedachte rondlopen dat ze gediscrimineerd kunnen worden en wij niet?
    Kan zomaar zijn dat die reactie bij mij als blanke man net zo vaak voorkomt, maar het mij gewoonweg niet opvalt?

    Ik heb soms het idee dat de aanwezigheid van vooroordelen soms schromelijk overdreven worden. Waarmee ik daadwerkelijk racisme en/of discriminatie absoluut niet wil bagatelliseren.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 12 januari 2018 15:24
    @fonsrutte Wat je nou beschrijft is dus precies de kern van mijn artikel: je weet pas hoe het is als je die ander bent. Het feit dat jij 'het je niet voor kan stellen' is dus precies het probleem.

    Ander voorbeeld: ik had het er met een vriendin van mij over. Die vertelde dat als ze in gesprek is met een man, die man (welke man dan ook) regelmatig even met zijn ogen 'naar beneden schiet'. Dat is iets wat steeds gebeurt. Die man heeft er waarschijnlijk niet eens erg in. Maar het gebeurt wel. En dat heeft effect.

    Dat betekent niet dat ze zich slachtoffer voelt, of dat die man een viespeuk is. Het geeft alleen aan dat ze anders behandeld wordt dankzij haar lichaam, en dat heeft effect op hoe mensen zichzelf en anderen waarderen.

    Het gaat niet om brandende kruizen in tuinen of om verkrachtingen. Het gaat om beseffen dat mensen anders behandeld worden op basis van uiterlijk, en dat dit pas opvalt als het jezelf overkomt.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • fonsrutte

    • 12 januari 2018 16:09
    @HarryHol Ja ik snap wat je bedoelt.
    Maar nog steeds is het niet exclusief voor witte heteromannen leerzaam om te ondervinden hoe het is om in iemand anders zijn schoenen te staan (en dat is denk ik ook niet wat je wil zeggen met het artikel).Het is voor een homosexueel gekleurd persoon ook wel leerzaam om te ondervinden dat men op straat ook van je schrikt als je de weg vraagt en blank bent.

    Ik merk als man wanneer ik in gesprek ben met een vrouw ik bewust erg mijn best doe niet naar beneden te kijken.

    "Het gaat niet om brandende kruizen in tuinen of om verkrachtingen. Het gaat om beseffen dat mensen anders behandeld worden op basis van uiterlijk, en dat dit pas opvalt als het jezelf overkomt."
    Dat snap ik en ik vind je artikel ook erg sterk, want ik begreep die boodschap wel. Mensen vallen erg over de titel, en dat begrijp ik ook, maar ik snap ook waarom je juist deze titel gekozen hebt. Een andere titel zou veel minder de kern van je artikel dekken. Zoals je kunt lezen ben ik niet de enige die je artikel waardeert en ook de moeite die je neemt om met vele van ons in discussie te gaan, dat valt wat mij betreft alleen maar te prijzen.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 12 januari 2018 16:16
    @fonsrutte Thanks. En discussie is alleen maar goed natuurlijk :-)

    Overigens, wat betreft: "Ik merk als man wanneer ik in gesprek ben met een vrouw ik bewust erg mijn best doe niet naar beneden te kijken. "

    Die vriendin zei precies dat: "soms merk ik hoe een man nadrukkelijk probeert niet te kijken."

    Al die kleine dingen vallen op :-) En dat hebben we vaak zelf niet door!

    Dat maakt je geen slecht mens, het staat los van waardeoordelen. Het is alleen juist dat kleine, haast onmerkbare, dat je echt wel merkt als het je steeds maar weer overkomt :-)

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • fonsrutte

    • 12 januari 2018 19:49
    @HarryHol nou, ik ben een behoorlijke klootzak hoor.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • LifeIsJustAGame

    • 12 januari 2018 12:46
    @Harry, dat is een mooie aanvulling op het door jouw geschreven artikel.
    Wat je klopt is (helaas) helemaal waar. Hopelijk brengt VR meer begrip voor de ander!
    Top artikel!!!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • NintendOwnd

    • 12 januari 2018 15:34
    Ik vind het erg vermakelijk om te zien hoe ontzettend defensief een aantal mensen hier reageren. Als je het artikel goed leest zie je dat je je helemaal niet als arme blanke man aangevallen hoeft te voelen door het artikel, laat staan gediscrimineerd hoeft te voelen. En laten we over een ding duidelijk zijn; blanke hetero mannen worden in de maatschappij wel degelijk anders behandeld/benaderd, dat je je dit als lezer niet realiseert is alleen maar meer reden om de VR ervaring die Harry beschrijft te ondergaan. Heeft gezegd; een blanke hetero oer Hollandse man die het misplaatste gevoel van discriminatie onder het blanke gedeelte van de Nederlandse bevolking een beetje beu is.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • fonsrutte

    • 12 januari 2018 16:19
    @NintendOwnd "blanke hetero mannen worden in de maatschappij wel degelijk anders behandeld/benaderd"
    Dat zal best zo zijn, maar ook voor mensen die niet in de groep 'blanke heteromannen' vallen kan het leerzaam zijn om te ondervinden hoe er dan daadwerkelijk anders op een blanke heteroman gereageerd wordt. De maatschappij heeft bij iedereen er flink ingeprent dat als er gediscrimineerd wordt dit vrijwel exclusief gedaan wordt door blanke heteromannen.
    Discrimineren alle blanke heteromannen? Nee.
    Ben ik me ervan bewust dat een deel van de blanke heteromannen discrimineert? Jazeker!

    Is zeggen dat alle blanke heteromannen discrimineren. racisten en sexisten zijn niet hetzelfde als zeggen dat alle Marokanen stelen?
    Zijn alleen blanke mannen sexistisch of homofoob? Lijkt me niet toch?

    Nogmaals ik wil racisme zeker niet bagatelliseren en ik voel me echt geen slachtoffer, maar soms wordt de racisme-kaart iets te gretig gespeeld.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 12 januari 2018 16:42
    @fonsrutte Als je als niet-blanke niet-hetero persoon wilt weten hoe het is om een blanke hetero man te zijn, zijn daar heeeeel veel games over. Want de meeste games gaan er van uit dat de speler precies dat is.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • RidgeRazor

    • 12 januari 2018 17:28
    @HarryHol

    Om dezelfde reden dat er meer financiering naar de Hartstichting gaat, dan naar Stichting ALS. Er wordt gekeken naar wat mainstream is; wat het vaakst voorkomt; wat er onder het gemiddelde valt; etc. omdat dat het meest rendabel is. En hoeveel discussies je ook voert, hoe vaak je ook een gigantisch groep generaliseert - want dat doet deze titel enigszins - dat veranderd niet zomaar. Ik ben het met je eens dat het wel veel vaker een belangrijke rol mag spelen in games om twee redenen: je creëert meer bewustzijn onder de mensen en IEDEREEN heeft een kans om zich te identificeren met een game, karakter of verhaallijn.

    Een belangrijke kanttekening vind ik wel dat zo'n keuze in het verhaal moet passen, en het verhaal niet moet passen om zo'n keuze (bijvoorbeeld opeens een karakter Aziatisch en transgender maken, omdat het dan politiek correcter zou zijn). Maar dat is een kwestie van goed scenario kunnen schrijven.

    Verder hulde voor een artikel als dit. Ik ben het niet overal mee eens, maar dit soort teksten nodigen discussies uit, wat voor meer bewustzijn kan zorgen.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • unipro81

    • 12 januari 2018 16:45
    @NintendOwnd

    Bedankt voor het aantonen van mijn punt. Als je als blanke man aangeeft dat je je gediscrimineerd voelt staat er altijd wel iemand op om te zeggen hoe onterecht dat is om vervolgens de omgekeerde racisme-kaart te spelen en daarmee de blanke man die tegen racisme is de mond te snoeren…

    Racisme is slecht, of het nu tegen blanke of niet blanke mannen is. Als dat door alle partijen nu eens omarmd kan worden, dan kunnen we het hebben over de werkelijke issues. Dan hoeven we ons niet meer te verschuilen achter iets anders dan onze eigen acties, normen en waarden. Een blank iemand heeft net zoveel rechten als een niet blank iemand. Het zou niet uit moeten maken hoe de maatschappij daar verder mee omgaat, want de maatschappij…dat ben jij (en ik).

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 12 januari 2018 16:53
    @unipro81 Er is geen sprake van racisme tegen witte mensen in Nederland. Totaal niet. Het idee is absurd.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • unipro81

    • 12 januari 2018 17:11
    @HarryHol

    Er is sprake van racisme tegen iedereen. Het idee dat dat niet zo is is absurd.

    Racisme is van alle tijden, alle volken, alle geslachten en alle rassen.

    Dat je in Nederland als blanke man zelden met negatieve gevolgen van dat racisme te maken krijgt en dat je dat niet kan (en mag) vergelijken met de schaal van racisme die er tegen niet blanke mensen is, dát ben ik met je eens. Dat is echter wel fundamenteel anders dan beweren dat er geen racisme tegen blanke mensen is.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • HarryHol

    • 12 januari 2018 17:16
    @unipro81 Jeetje wat wring je jezelf toch in bochten om toch maar vooral je gelijk te proberen te bewijzen.

    Als jij denkt dat je als witte hetero man gediscrimineerd wordt, dan kun je dat hier melden: 0900 2 354 354 (meldpunt discriminatie, 10cpm).

    Veel succes.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • unipro81

    • 12 januari 2018 17:38
    @HarryHol

    Jammer dat je het zo persoonlijk moet opvatten.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Jcp85

    • 12 januari 2018 17:44
    @HarryHol een tijdje terug zag ik een aantal Marokkaanse tegen mijn auto aanhangen. Toen ik zei: "kunnen jullie weggaan bij mijn auto?" Kreeg ik meteen terug: "hou je bek kanker kaaskop". Dus zo absurd is het idee van racisme tegen witte mensen in Nederland niet.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • DevTrunks

    • 12 januari 2018 19:01
    @Jcp85 Nou boehoe. Het is echt niet alsof je als witte man hier dagelijks mee te maken hebt en last van hebt in andere sociale en professionele situaties.

    Prima stuk dit, ik kan mij er wel wat in vinden. Ik durf te zeggen dat ik best een goed inlevingsvermogen hebt, maar dat heeft uiteraard z'n limieten. Ik sta wel in voor dit soort ervaringen met VR.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Jcp85

    • 12 januari 2018 19:11
    @DevTrunks ik zeg ook nergens dat witte mannen daar dagelijks mee te maken hebben en om mij meteen als jankerd neer te zetten is van twijfelachtig niveau. Ik reageer puur op dat Harry zegt dat er geen sprake is van racisme tegen blanken in Nederland en dat hij zegt dat het idee alleen al absurd is. Dat klopt gewoon niet. Ik geef daarom een voorbeeld uit eigen ervaring.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.

 

Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
met onze voorwaarden voor reacties.