Wat was er zo speciaal aan Hidden and Dangerous dat wij het twaalf jaar na dato interessant vinden er een artikel aan te wijden? De game bevat alle elementen die een tactische game moet hebben en was qua gameplayconcept zijn tijd ver vooruit in 1999. Even voor de context: Half-Life kwam het jaar ervoor uit, Quake III en Unreal Tournament kwamen aan het einde van 1999 uit en Medal of Honor: Allied Assault kwam in 2002. Het concept van de tactische shooter bestond nog maar kort. De eerste Rainbow Six verscheen in 1998 en Operation Flashpoint, de nieuwe invulling van de SWAT-franchise, de Delta Force-reeks en de Ghost Recon-serie werden pas na Hidden & Dangerous geboren. Het interessante aan dit lijstje is dat het erop lijkt dat al deze games in een volledig nieuw genre toevallig allemaal rond dezelfde tijd bedacht werden. Op het moment van ontwerpen (1997) dacht Illusion Softworks dan ook iets volledig nieuws in handen te hebben.

Geen actiefilm maar documentaire

Die gedachte van vernieuwing leidde tot de ontwikkeling van Hidden & Dangerous. Illussion Softworks, later 2K Czech,  zag het project een beetje als het verschil tussen een actiefilm en een documentaire. Actiefilms zijn snel, spectaculair, een tikkeltje ongeloofwaardig en de held knalt iedereen neer. Documentaires zijn authentiek, diepgaand, hebben een lager tempo en portretteren de oorlog zoals hij echt was. In dit opzicht is het interessant dat Illusion advies vroeg aan veteranen en gebruik maakte van een externe expert die aan bij de Militaire Academie werkzaam was. De documentaire-achtige visie en de kundige adviezen probeerde Illusion Softworks om te zetten in een daadwerkelijk gameconcept dat ook nog eens leuk moest zijn om te spelen.

De authenticiteit en diepgang van Hidden & Dangerous wordt direct duidelijk zodra je de campagne opstart (die zich afspeelt in Italië, Duitsland, Noorwegen, Joegoslavië, Tsjechië en de Noordzee, met een totaal van 23 missies). Uit een grote poule van mogelijke SAS-commando’s moet je er acht kiezen die je tijdens de reeks missies stuurt. Belangrijk: elke soldaat die beschikbaar is, beschikt over vijf vaardigheden (richten, reactiesnelheid, sluipvaardigheid, kracht en uithoudingsvermogen) die natuurlijk ongelijk verdeeld zijn over alle manschappen. Zo zal een soldaat met een extreem richtvermogen misschien weinig kracht en uithoudingsvermogen hebben. Al deze eigenschappen leiden ertoe dat je een gebalanceerd team moet samenstellen waarmee je elke mogelijke situatie aankunt. Het proces van het grote nadenken begint nu al, en dan ben je eigenlijk nog niet eens met het spel begonnen! 

 

Een fijne hel

Vervolgens dien je voor de gehele campagne een wapenarsenaal samen te stellen. De keuze is hierbij aanzienlijk. Allerhande wapentuig is beschikbaar: pistolen, machinegeweren, grendelgeweren, sluipschuttersgeweren, stationaire machinegeweren, granaten, mijnen, dynamiet, bazooka’s en messen. Maar ook verrekijkers en lichtkogels zijn van de partij. En denk maar niet dat je ergens op kunt sparen. Wat als je dynamiet op is als je allerlaatste doel van je allerlaatste missie het opblazen van een constructie is? In het allerergste geval moet je dan de hele campagne opnieuw spelen. Degenen die niet zo geïnteresseerd zijn in het geklooi in menuutjes kunnen een automatische samenstellingen van zowel team als wapenarsenaal toepassen. Hoewel het aanlokkelijk is om al dat gefrutsel aan de computer over te laten, is een deel van de charme van Hidden & Dangerous deze haast neurotische devotie voor detail. Bovendien ga je je realiseren hoe moeilijk het eigenlijk is om je adequaat voor te bereiden op een militaire missie.

En dan begin je daadwerkelijk met spelen: een absolute hel. Maar wel eentje waar je zo lang mogelijk in wilt verkeren en waarin je gepijnigd wilt worden tot je diezelfde pijn weet te waarderen. Hidden & Dangerous extreem hardcore noemen zou een understatement zijn. Om een ontwikkelaar van Illusion aan te halen, een tijdje na release: “In Hidden & Dangerous was je na een schot in je enkel al dood.” In negen van de tien gevallen had je ook nog eens geen idee waar dat schot vandaan kwam. Maar waarom is die pijn dan zo fijn? Omdat je er wat tegen kunt doen. Met een foutloze tactiek, snel reactievermogen en extreme waakzaamheid is elke missie uit te spelen. Dat is alleen makkelijker gezegd dan gedaan. Als je het dan doet, dan vind je Hidden & Dangerous een briljante game. Tot die tijd haat je het.

 

Strategie en variatie

Elke missie pak je met vier SAS-leden aan en je kunt vrijelijk tussen die manschappen wisselen tijdens het spel. Die leden commandeer je met een handvol simpele bevelen (volg, vooruit, wacht, vuur houden, vrij vuren). Je teamleden gedragen zich over het algemeen goed, alleen veel sturing heb je niet als je ze bevelen oplegt. Je weet bijvoorbeeld niet hoe ver ze vooruit lopen. Gelukkig heeft Illusion Softworks hier een oplossing voor bedacht: de tactische kaart. In tegenstelling tot het toen revolutionaire Rainbow Six, is het in Hidden & Dangerous wel mogelijk deze kaart tijdens het spelen tevoorschijn te halen. Zo is het mogelijk om tijdens de game te wisselen tussen een eerstepersoons perspectief, een derdepersoons perspectief en een overzichtspositie vergelijkbaar met een strategiegame. Daaardoor kun je minutieus een aanval van verschillende zijden opzetten om  tijdens de aanval zelf het schietwerk te verrichten. 

De grootste kracht van Hidden & Dangerous ligt in de variatie van de missies. Je went stukje bij beetje aan de ingewikkelde besturing en leert die vervolgens in allerlei verschillende situaties toepassen. Zo zul je onder andere bevrijdingsacties, sabotages en tijdgebonden doelen tot een goed einde moeten brengen. De missieterreinen zijn soms zeer beperkt en soms erg uitgestrekt. Basissen, stations, steden en de open natuur zijn allemaal vertegenwoordigd. Dan zijn er ook nog eens verscheidene voertuigen, van auto’s tot tanks, waarbij je achter het wiel kan kruipen. Het ambitieniveau van de titel was voor die tijd gigantisch hoog.  

Frustrerend

Hoewel Hidden & Dangerous op zijn minst een cultklassieker is die gigantisch heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van het genre, heeft het spel niet de credits gekregen die het verdient. Over één ding waren de reviews destijds wel onverdeeld positief: de fantastische grafische prestaties. Recensenten spraken over “realistische bewegingstechniek” en “sommige van de meest realistische landschappen ooit in een shooter”. Op andere punten waren de critici van destijds minder unaniem. Iedereen onderkende de gigantische potentie, maar sommige dingen werkten niet zo goed als gehoopt. De moeilijkheidsgraad was af en toe overdreven moeilijk. Als je net anderhalf uur lang stukje bij beetje de hele omgeving hebt uitgekamd en je wordt door de laatste vijand van achter een boompje afgeknald, dan heb je de neiging om met je vuist door het scherm te rammen. Maar juist daarom is de voldoening zo groot als het wel lukt.

Voorafgaand aan de release stelde Illusion Softworks zonder blikken of blozen dat de kunstmatige intelligentie van Hidden & Dangerous de beste ooit zou worden. Veel spelers hadden echter een probleem met de ridicule precisie van de vijand en met het onvoorspelbare gedrag van je teammaten. Een ander, groter probleem vormden de bugs die het spel kende. Zo zakten je teamgenoten soms door het level heen of stierven ze op onverklaarbare wijze zonder een vijand in de buurt: alsof het spel het je nog niet moeilijk genoeg maakte. Het kwam niet vaak voor, maar het kon het hele spel verpesten. Illusion Softworks wist een aantal euvels adequaat te patchen, maar toen was de schade qua reviews al gedaan. Het frustrerende voor Illusion Softworks was dat het een enorm creatief en vernieuwd gameplayconcept bedacht en alleen werd aangepakt op de fouten die de game kende.
 

Deel 3?

Na Hidden & Dangerous volgde een jaar later de uitbreiding Fight for Freedom (Devil’s Bridge voor de VS), met campagnes in Polen, de Ardennen en naoorlogs Griekenland. Met Mafia in 2002 vestigde Illusion definitief zijn naam als een van die weinige ontwikkelaars waarbij de kunst van het game maken in de genen leek te zitten. Vietcong (2003), een tactische shooter tijdens de Vietnamoorlog, valt een beetje in dezelfde categorie te plaatsen: niet waanzinnig hoog gewaardeerd door de critici, maar beschouwd als een klassieker door de liefhebbers. In hetzelfde jaar als Vietcong kwam dan eindelijk Hidden & Dangerous 2 uit. Het vervolg bevatte wederom een indrukwekkend scala aan bugs, waardoor het volledige potentieel niet werd benut. Buiten dat minpunt leverde Illusion Softworks een geweldig vervolg af – maar wel eentje die een beetje ondersneeuwde tussen de overdaad aan shooters die zich in de Tweede Wereldoorlog afspeelden. Toch onderscheidde het zich door dezelfde eigenschappen als het origineel: een gigantisch ambitieniveau en veel aandacht aan authenticiteit.

Hoewel Hidden & Dangerous nooit door het leven is gegaan als deel van een select rijtje absolute klassiekers of commercieel succes, heeft de gameeen aanzienlijk aantal onvoorwaardelijke liefhebbers. Wij vragen 2K Czech (want zo heet Illusion Softworks tegenwoordig) dan ook waar ons derde deel blijft. Nu Mafia II af is en eerdere projecten van de ontwikkelaar zijn afgeblazen, zijn onze Tsjechische vrienden in Brno op dit moment misschien wel aan het sleutelen aan Hidden & Dangerous 3. Fans zullen ongetwijfeld verheugd wachten op het moment dat ze weer gepijnigd zullen worden – en uiteindelijk te overwinnen met immense voldoening.
 
Hidden & Dangerous Deluxe is tegenwoordig gratis te downloaden. Dit pakket bevat het volledige spel, de uitbreiding en de gereedschappen om zelf levels te maken. Bovendien is het pakket voorzien van de nieuwste patches. Downloaden kan bij Ausgamers, Fileplanet, GamersHell en Worthplaying en kost 264 MB aan schijfruimte.