Na de chaotische evacuatie van Britse troepen uit het Franse Duinkerken in 1940 eiste Churchill de oprichting van een team zwaar getrainde waaghalzen dat geheime missies diep achter de vijandelijke linies kon uitvoeren. Luitenant-Kolonel Dudley Clarke had op dat moment al een voorstel ingediend om de Commandos op te richten. Vanaf 1941 opereerden deze speciale troepen onder de Commandos-vlag achter de vijandelijke linies, onder andere in Noorwegen, in sabotage-acties tegen de Atlantikwall en in Noord-Afrika, maar ook in de Brits-Aziatische koloniën. Veel van de missies in de Commandos-franchise zijn gebaseerd op waargebeurde missies, hoewel er uiteraard wat creatieve vrijheid is genomen. Missies worden ingeleid door een historisch verantwoorde briefing die het gevoel van authenticiteit versterkt. In het eerste Commandos-spel strijd je in Noorwegen, Noord-Afrika, Frankrijk en Duitsland. In het tweede deel komen hier missies in Azië bij en in deel drie reizen je troepen zelfs af naar de Sovjet-Unie.

 

Meedogenloze puzzelgame

Hoewel de naam van Commandos: Behind Enemy Lines wellicht anders doet vermoeden, kent de game een uniek gameplayconcept. Vanuit een isometrisch perspectief bestuur je met de muis een aantal specialistische commando’s die allerlei semi-onmogelijke missies moeten uitvoeren. Eigenlijk is Commandos niet goed in het hokje van een bepaald genre te stoppen. Als dat toch zou moeten, zou het een ‘tactisch team-based strategiespel’ heten. Je team kent een zestal personages met ieder hun unieke eigenschappen. De Green Beret, het iconische figuur met de naam Jack O’Hara, is de sterkste van het stel: hij kan bergwanden beklimmen, vijanden wegdragen en explosieve vaten verplaatsen. Bovendien kent hij een geluidsval waarmee hij vijanden kan lokken om ze vervolgens om te brengen met zijn mes. De ‘Driver’ is de enige die voertuigen kan besturen en heeft bovendien de beschikking over een machinegeweer. De ‘Sapper’ gaat over sabotage, bommen en granaten. De ‘Marine’ heeft een harpoengeweer en een opblaasbaar bootje. De ‘Sniper’ kan vijanden van veraf vijanden neerleggen en de ‘Spy’ kan vijandige uniformen aantrekken om bewakers af te leiden en zelfs te vergiftigen.
 
Het eerste dat opvalt aan al deze specialisten is dat hun beperkte mogelijkheden eigenlijk een beetje onrealistisch zijn. Je zou verwachten dat elke commando toch wel handgranaten kan gooien of een mes kan inzetten (iets dat wel mogelijk is in het vervolg). Maar hierin schuilt juist ook de kracht van het hele concept: je hebt maar zeer gelimiteerde mogelijkheden om elke missie tot een goed einde te brengen. Echt elke specialiteit van elk teamlid is nodig per missie. Overigens start je elke missie met een verschillende combinatie van teamleden, waarbij je vaak zo’n drie commando’s tot je beschikking hebt. Commandos: Behind Enemy Lines is in die zin een meedogenloze puzzelgame: je moet een einddoel bereiken door alle mogelijkheden van je commando’s op de juiste manier en met de juiste timing in te zetten. Als je één misstap zet, is het einde oefening. Als je ook maar eventjes gezien wordt door de vijanden, gaat het alarm af en rukken de vijfkoppige SS-patrouilles uit om je een kopje kleiner te maken.  
 
 

Secondewerk

Commandos: Behind Enemy Lines is dan ook een enorm uitdagende game. In elk level hebben alle afzonderlijke soldaten hun patrouilleroutes, die je dus moet leren kennen en waar je op in moet spelen. Uiteraard houden de vijanden elkaar ook nog eens in de gaten. Het is dan aan jou als speler om op de een of andere manier deze waterdicht ogende verdedigingslinie af te breken. In veel gevallen zorgt de beruchte geluidsval-mes combinatie van de Green Beret voor de oplossing. Je legt je geluidsval op een afgelegen plekje, kruipt in dekking, zet het apparaatje aan en wacht tot de vijand op het geluid afkomt om hem vervolgens neer te steken. Dit klinkt als een simpele oplossing, maar veel levels van Commandos zitten veel ingewikkelder in elkaar. Zo komen er vaak meerdere soldaten op het ding af, en soms worden die soldaten nog steeds door andere soldaten in de gaten gehouden. In die gevallen is een razendsnelle reactiesnelheid vereist. Je kunt de bewegingen van soldaten in het oog houden door een handig icoontje waarmee je het gezichtsveld van één nazi-soldaat per keer kunt checken. De reactiesnelheid komt om de hoek kijken als je slechts enkele seconden hebt om een vijand om te leggen en weg te slepen, voordat de andere tegenstander weer je richting opkijkt. Op deze momenten, waarbij het verschil tussen een feilloos uitgevoerde commando-actie en een wisse dood afhangt van secondewerk, is Commandos op zijn best.

Het spel kent maar liefst 26 behoorlijk uitgebreide missies die je, afhankelijk van je strategisch inzicht en handelingssnelheid, vele uren bezighouden. Recensenten wisten destijds te melden dat ze uren of zelfs dagen bij bepaalde missies vast hadden gezeten omdat ze geen enkele mogelijkheid zagen om de verdedigingslinie van de Duitsers te omzeilen. Ondergetekende heeft destijds eerst een bijzonder uitdagende missie in Normandië maanden links laten liggen om uiteindelijk alsnog de game uit te spelen. De voldoening is elke missie dan ook weer immens als je de schier onmogelijke opdrachten weet te volbrengen.

 

Normandië-landing

Een jaar na Pyro’s debuutgame verschijnt het uitbreidingspakket, genaamd Beyond the Call of Duty. De missies hierin zijn grootschaliger en je hebt iets meer mogelijkheden om ze aan te pakken. De moeilijkheidsgraad is verwonderlijk genoeg nog ietsje opgeschroefd, hoewel er ditmaal wel de keuze is tussen easy, normal en hard. Met het verschijnen van Commandos 2: Men of Courage in 2001 veranderen een aantal dingen fundamenteel. Er is inmiddels een nieuwe grafische engine ontwikkeld waarbij je voor het eerst tussen vier camerastandpunten kunt wisselen. Binnenomgevingen zijn aan het spel toegevoegd en de missies zijn groter geworden. De missies kunnen ook coöperatief gespeeld worden via internet. Het basisconcept van Commandos is alleen wel een beetje verloren gaan, omdat je met alleen schieten al een heel eind komt en omdat de genadeloze patrouilles uit het eerste deel min of meer zijn verdwenen. Het vervolg weet echter het torenhoge niveau van de serie vast te houden door enkele enorm memorabele missies toe te voegen, die losjes gebaseerd zijn op bekende films. De missienamen The Bridge on the River Kwai, The Guns of Savo Island en Saving Private Smith moeten een belletje doen rinkelen bij liefhebbers van films over de Tweede Wereldoorlog.

Met het uitbrengen van Commandos 3: Destination Berlin in 2003 verliest de serie definitief zijn momentum. Het probleem is niet eens dat het een slechte game is. Sterker nog: door de toevoeging van meer actiegeoriënteerde stukken krijgt de serie wat van de uitdaging terug die het met deel twee verloor. Deze nieuwe focus op actie werpt zijn vruchten af. Het is niet onmogelijk dat de makers van Uncharted 2 zich met het nu al klassieke treinlevel hebben laten inspireren door een soortgelijk level uit Commandos 3. Zelf heeft Pyro Studios niet onverdienstelijk geprobeerd de legendarische Normandië-landing van Medal of Honor in de Commandos-gameplay te integreren. Jammer genoeg is de besturing van het derde deel wat stroefjes en zijn niet alle missies even gedenkwaardig. Toch wist ook het derde deel een zeer positieve indruk achter te laten en voegde het bovendien voor het eerst competitieve multiplayer toe, waarin verschillende commando-teams het tegen elkaar opnemen. Commandos: Strike Force, waarin de serie voor het eerst vanuit het eerstepersoons perspectief wordt gespeeld, werd minder positief ontvangen. Het hele Commandos-idee valt hiermee volledig in het water. Ook de kunstmatige intelligentie, die in de eerdere delen uitstekend was, laat het afweten.
   

Nieuwe Commandos…?

Pyro Studios maakte na de Commandos-titels een zijsprongetje naar het ‘echte’ real-time strategiegenre met Praetorians en Imperial Glory. Het laatste wapenfeit van de ontwikkelaar is de gameoverzetting van de animatiefilm Planet 51, niet bepaald een project dat past bij een bedrijf met de Commandos-serie op zijn curriculum vitae. Onze eigen redacteur Frank Meijer kreeg vorig jaar op de GamesCom in Keulen van een Pyro-medewerker echter te horen dat het bedrijf weldegelijk een nieuw Commandos-deel in de planning heeft staan voor de toekomst. Elke fan droomt van een iteratie met een volledig nieuwe 3D-engine waarbij het speelveld volledig te roteren is, de meedogenloze moeilijkheidsgraad van het eerste deel en de onverwachte actie van het derde deel. Pyro, breng Jack O’Hara en zijn commandoteam terug!