Mijn linkerbeen is sterker dan mijn rechterbeen. Vol ongeloof kijk ik naar het scherm: bij mijn fietsoefening heeft mijn linkerbeen 59 procent van de activiteiten volbracht, mijn rechter de luizige rest. Nu is dit maar een klein testje - zes minuten trappen, 0,9 kilocalorie kwijt - maar toch leer ik iets over mijzelf dat ik nog niet wist.

En dat terwijl ik eigenlijk alleen maar bezig was een mannetje op een fiets over de bergen te helpen, voor een high score. Dat doe ik zittend op een stoel, met mijn voeten in het trapstel van een fitnessapparaat. Dat trapstel staat in verbinding met een computer in een kast aan de wand, onder een televisiescherm, waarop het fietsende mannetje zijn race rijdt. Of beter: míjn race rijdt, als avatar, waarbij mijn voetbewegingen de zijne aansturen. Bergafwaarts laat je je benen rustig rond draaien, maar omhoog is het pompen geblazen – waarbij mijn linkerbeen het dus veel beter doet dan mijn rechter.

"Het leuke is dat mensen hier helemaal niet door hebben dat ze met sporten of fysiotherapie bezig zijn", zegt Mandy Brummelkamp lachend. ‘Hier’ is de fitnessruimte van Het Odensehuis in IJmuiden, een activiteitencentrum voor ouderen bij wie een vroeg stadium van dementie is vastgesteld. En Mandy is voor de ouderen de ‘sportbegeleidster’, al is haar officiële functie die van bewegingsagoge. Mandy legt uit dat voor de groep mensen die hier komt de lat voor sporten of fitnessen vaak hoog ligt. “Je hoort ze dan zeggen dat sport niets voor hen is, op hun leeftijd. Dan zeg ik dat we in dat geval maar een spelletje moeten gaan doen, en dan zien ze de activiteiten ineens in een heel ander licht.”

En hoe. Om ons heen staat een zestal fitnessapparaten, die allemaal aan een beeldscherm zijn aangesloten. Op al die schermen draaien games. Links van ons trekt een man gewichten omhoog, terwijl hij op het scherm een spel met gangen en liften speelt. Moet er iemand op de derde verdieping instappen? Trek dan de gewichten helemaal omhoog. De begane grond? Laat ze helemaal los. Er zijn loopbanden met video’s van boswandelingen, die versnellen als je harder loopt. Fietsen kan in een cartoon-race, zoals ik deed, maar ook op de (gefilmde) Alpe d’Huez, mocht je die nog een keer willen beklimmen. Of anders bestuur je op je fiets een helikopter die ballonnen uit de lucht moet plukken – hard trappen is stijgen, bij zacht trappen daal je weer. Ik scoor negen uit tien, maar heel gemakkelijk gaat dat niet.

De gamessoftware wordt verzorgd door SilverFit uit Alphen aan de Rijn. Buiten de ouderenzorg is het een grote onbekende, maar daarbinnen is het een internationale reus. Wereldwijd zijn al meer dan duizend SilverFit-systemen verkocht aan ziekenhuizen, revalidatiecentra en gespecialiseerde zorginstellingen als Het Odensehuis. De koppeling van games aan fitness- en bewegingsapparatuur biedt namelijk grote voordelen ten opzichte van ‘kale’ hometrainers en loopbanden. De spelletjes trekken mensen omdat ze leuk zijn om te doen, waardoor ‘het verplichte uurtje fysio’ er ineens stukken vrolijker uit ziet. Games prikkelen mensen bovendien om door te gaan met repeterende oefeningen, die van zichzelf eigenlijk doodsaai zijn. En er is dat grapje waar Mandy het eerder over had: mensen hebben helemaal niet door dat ze met sporten of fysio bezig zijn, omdat hun aandacht naar de spelletjes uitgaat, en niet naar hun bewegingen op de fiets of loopband. Ik merk het zelf als ik op de oefenfiets stap: het duurt een seconde of twee en ik zit in het fietsspelletje, waarbij ik mijn omgeving eigenlijk al ben vergeten.

Andersom is dat natuurlijk niet zo: de omgeving vergeet jou niet. Sterker nog, Mandy krijgt met een druk op de knop een compleet statistisch overzicht van mijn prestaties op de fiets. Hoeveel kilocalorieën zijn er verbruikt? Wat was mijn snelheid? Welk been is sterker? Het helpt fysiotherapeuten hun cliënten over langere tijd te volgen – van de vaste gebruikers worden profielen bijgehouden - en het programma telkens aan te passen aan de voortgang van de persoon in kwestie.

Fitness, games, feedback - wat heeft dit allemaal met dementie te maken? SilverFit-directeur Joris Wiersinga verwijst naar wetenschappers als professor Erik Scherder, die als neuropsycholoog onderzoek doen naar wat ‘degeneratie van het brein’ heet. Wiersinga: “Lang werd gedacht dat mensen vooral kruiswoordpuzzels moeten maken om scherp te blijven. Maar beweging blijkt veel belangrijker te zijn voor de ontwikkeling van de hersenen, en heeft een aantoonbaar vertragend effect op het proces van dement worden.” Hij schiet in de lach. “Dat, en roddelen. Mensen moeten meer roddelen om hun hersenen scherp te houden. En gelukkig gebeurt dat veelvuldig rond dit soort fitnessruimtes. Mensen beginnen altijd aarzelend aan de spelletjes, maar binnen de kortste keren zijn ze er niet meer weg te slaan en is het een ontmoetingsplek waar ze hun verjaardag vieren. Over gamen wordt vaak gezegd dat je er eenzamer van wordt, maar hier tussen de oudere mensen is dat precies andersom.”

Meer weten over SilverFit? Bezoek de website.
Het OdenseHuis in IJmuiden is onderdeel van De ZorgSpecialist, zie www.dezorgspecialist.nl.
Het nut van bewegen voor ouderen wordt goed uitgelegd in deze video.