Achtergrond

Gameverslaving als ziekte

Een overzicht van een complex onderwerp

Geschreven door Jacco Peek op
Recent maakte de World Health Organisation bekend gaming disorder en hazardous gaming op te willen nemen in de International Clarification of Diseases (ICD-11). Deze elfde (concept)versie van de lijst zet officieel erkende ziektes op een rij als richtlijn voor artsen op basis van nieuwe trends en statistieken.

Tot op de dag van vandaag is er geen consensus onder onderzoekers, ontwikkelaars en gamers over of ‘gameverslaving’ wel bestaat. De bekendmaking van de ICD-11 werd daarom sceptisch ontvangen door verschillende partijen, met name door organisaties als de Entertainment Software Association en verschillende invloedrijke gamers. Helaas zijn veel argumenten van beide kampen ongeïnformeerd en gebaseerd op redenatie of persoonlijke ervaringen. Het antwoord op de vraag of gameverslaving bestaat is net zoals bij alle potentiële media-effecten zeer complex.

Definities WHO

Ten eerste moet worden vastgesteld hoe de WHO gaming disorder en hazardous gaming heeft gedefinieerd. De laatste term heeft minder te maken met het debat rondom verslaving, omdat ‘risicovol gamen’ met name lichamelijke en geestelijke gezondheid van spelers betreft. De ziekte valt onder dezelfde categorie als een gebrek aan lichamelijke beweging, maar neemt in dit geval ook rug- en nekklachten door overmatig gamen mee. De onderzoeken op dit gebied zijn vooral correlationeel en suggereren dat gamers inderdaad vaker overgewicht hebben, maar dit zegt niets over games ten opzichte van ander mediagebruik.

De discussie draait met name om gaming disorder: aanhoudend en terugkerend gamegedrag door ontbrekende controle over het gedrag, gamen ten koste van andere interesses en dagelijkse activiteiten en escalatie ondanks negatieve gevolgen voor educatie, sociale aangelegenheden, werk en andere belangrijke aspecten van het dagelijks leven. Verder zegt de WHO dat een diagnose voor de ziekte kan worden vastgesteld als het meer dan een jaar aanhoudt, tenzij de symptomen zeer hevig zijn. Gaming disorder valt daarmee onder dezelfde ICD-categorie als verslavingen door het gebruik van middelen, of verslavend gedrag, zoals gokken.

Hoewel sommigen vrezen voor verdere imagoschade van videogames, omdat ze als niet-substanties worden vergeleken met drugs, is deze vergelijking minder vergezocht dan wellicht lijkt. Onderzoek suggereert namelijk dat mensen met een gameverslaving, vaak ook pathologische gamers genoemd, dezelfde hersenactiviteit vertonen als bij andere verslavingen. Omdat games in theorie kunnen werken als een terugkerend beloningsysteem waarbij dopamine vrijkomt, fungeren ze bij verslavingsgevoeligen als een motivator om het gedrag te herhalen. Omdat zogenaamde dopaminereceptoren afnemen bij veelvuldig gebruik, wordt er steeds meer tijd gespendeerd aan in dit geval games om hetzelfde gevoel te bewerkstelligen.

Verdringen van dagelijks leven

De WHO wordt bekritiseerd de definitie van gaming disorder zonder overleg te hebben opgesteld, waardoor er een discrepantie bestaat tussen de ICD-11 en de populairdere Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM V) , een handboek om psychologische aandoeningen vast te stellen. Deze lijst van de American Psychiatric Association heeft Internet Gaming Disorder nog niet opgenomen als officiële ziekte en meet in hoeverre vooral online gamen het dagelijks leven verdringt. Omdat het overgrote deel van de onderzoekers gebruikmaakt van de DSM V, kunnen we vaststellen dat de definitie van gameverslaving niet exact overeenkomt met die van de WHO.

Juist op deze voorschriften valt het een en ander aan te merken. De negen criteria zijn: obsessief gamen, terugtrekkingsgedrag vertonen, zichzelf alsmaar meer tijd gunnen, mislukte pogingen om het gamen af te bouwen, geen belangstelling hebben voor andere activiteiten, ondanks besef van gevaren excessief blijven gamen, liegen over gamegebruik, gamen als uitlaatklep voor angsten en frustraties en relaties verwaarlozen. Hoewel deze indicatoren zijn opgesteld op basis van eerder onderzoek, wordt er volgens sommigen te weinig rekening gehouden met context van gamen, zoals sociale aspecten, en is de methode niet altijd even precies.

Veel gamers zullen wellicht ‘ja’ antwoorden op de vragen: “denk je de hele dag aan de game, ook als je niet speelt?” en “heb je het gevoel meer tijd in games te willen steken en heb je betere apparatuur nodig om hetzelfde enthousiasme te bereiken?” Andere vragen zijn accurater en vragen naar mislukte pogingen om af te bouwen of om te ontsnappen aan angsten of depressie. Vooral belangrijk is dat de absolute gespendeerde tijd aan videogames geen indicator is van gameverslaving, een argument dat velen helaas nog steeds aanhalen. Ook moet een psychiater altijd op basis van gesprekken met een persoon een diagnose stellen, in plaats van door onderzoekers op basis van enkel een vragenlijst.

Oorzaken en gevolgen

Huidige onderzoeken die de DSM of vergelijkbare methoden gebruiken om de samenhang tussen sociale en psychologische problemen te meten laten grofweg een correlatie tussen de 0,02 en 0,10 zien. Hierbij gaat het om meta-analyses die alle resultaten van studies bij elkaar optellen. Het is belangrijk om in het achterhoofd te houden dat deze onderzoeken geen richting aangegeven, dus het is niet duidelijk of gameverslaving het welzijn van spelers beïnvloedt, of andersom. De beste manier om te meten wat de oorzaken en gevolgen zijn van gameverslaving, is met behulp van longitudinale onderzoeken. Je kunt via een labexperiment immers niet meten of iemand verslaafd raakt na een enkele speelsessie. Longitudinale onderzoeken volgen dezelfde gamers over een langere periode en kijken naar chronologische oorzaken en gevolgen. Dit type onderzoek is helaas zeer schaars.

Een Nederlands longitudinaal onderzoek onder adolescenten uit 2011 dat destijds veel media-aandacht kreeg, geeft iets meer inzicht in waar gameverslaving vandaan komt. Jongeren die minder sociaal competent waren, een lager zelfvertrouwen hadden en eenzamer waren, hadden een significant grotere kans om zes maanden later gameverslaafd te zijn. Verslaafd zijn had op zijn beurt een versterkend effect op eenzaamheid en agressie, hoewel dit laatste niets te maken had met gewelddadige games. Een onderzoek uit Singapore vond daarnaast dat impulsiviteit ook een verslaving voorspelt en dat het depressie, fobieën en lagere schoolprestaties als gevolgen heeft.

Om dit soort onderzoeken te kunnen interpreteren is het belangrijk om kennis te hebben van media-effecten. Ook al is eenzaamheid wellicht een voorspeller en gevolg van gameverslaving, een dergelijk effect is nooit de enige voorspeller. Daarnaast zijn effecten niet simpel en direct, maar zijn er een hoop persoonlijke eigenschappen die bepalen of iemand verslaafd raakt aan games. Dit betekent dat games als medium niet verslavend zijn, omdat lang niet iedereen wordt beïnvloed. Tenslotte moeten deze kleine effecten niet worden onderschat. Dat slechts een klein percentage van gamers eventueel vatbaar is voor verslaving, betekent in het geval van Nederland alsnog één op de tien gamende jongens tussen de twaalf en vijftien jaar. Ongeacht of gameverslaving een echte ziekte is, blijft het een serieus probleem.

Een goede zet?

Uiteindelijk blijft het de vraag of het een goede zaak is dat gaming disorder wordt opgenomen als ziekte. Een aantal onderzoekers dat actief is op het gebied van games heeft een voor onderzoekers toegankelijk artikel opgesteld waarom de WHO de keuze moet heroverwegen. Een van de grootste kritieken is dat het verrichte onderzoek tot nu toe geen goede fundering is om gameverslaving als ziekte te beschouwen, vanwege het gebrek aan longitudinaal onderzoek en gebreken in de meetmethoden. Daarom bestaat het gevaar dat gameverslaving een symptoom is van andere ziekten, waarmee de echte oorzaak niet bestreden wordt en problematisch gamen aanpakken enkel afleidt van de daadwerkelijke ziekte.

Belangrijke voordelen van het officieel erkennen van gameverslaving zijn universele richtlijnen voor artsen en meer geld voor centra die verslaafden behandelen. Daarnaast draagt de erkenning van een grote organisatie als de WHO bij aan de aandacht voor het onderwerp. Gamers en uitgevers worden gestimuleerd beter geïnformeerde meningen te formuleren, terwijl het voor onderzoekers een extra aantrekkelijk onderwerp wordt om onderzoek naar te doen.

Gameverslaving is geen spelletje

Al met al kunnen een paar conclusies worden getrokken. Op basis van onderzoek kunnen we stellen dat gameverslaving als verstoring van het dagelijks leven wel degelijk bestaat en dat persoonlijke eigenschappen en sociale factoren de vatbaarheid voor verslaving bepalen. Ook is er te weinig causaal onderzoek gedaan om vast te stellen dat gameverslaving een op zichzelf staande ziekte is en is er kritiek op huidige meetmethoden. Het gevaar is daarom dat behandelingen van vermeende gameverslavingen enkel afleiden van daadwerkelijke ziektes, hoewel extra geld voor behandelingscentra, de aandacht voor het onderwerp en richtlijnen voor artsen zeer waardevol zijn. Gameverslaving is een serieus onderwerp, waarnaar nog veel onderzoek verricht dient te worden.

Dit artikel delen:

Lees meer

Nieuws van de week: De toekomst van Zelda en PlatinumGames Win twee kaartjes voor de Hearthstone Championship Tour
15

Reacties op: Gameverslaving als ziekte

  • Om te reageren moet je ingelogd zijn. Nog geen account? Registreer je dan en praat mee!
  • RPGer

    • 6 januari 2018 11:07
    Mooi genuanceerd artikel. Een topic wat om de zoveel tijd weer terug komt. In algemene zin zeg ik wel eens:

    Lees je veel boeken ben je een boekenwurm, kijk je veel films ben je een filmfreak, sport je veel ben je sportief.

    Game je veel ben je verslaafd.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Bertus B.

    • 6 januari 2018 12:51
    @RPGer in mijn opzicht ligt verslaafd zijn aan een aantal criteria. Mocht je leven naast het gamen beïnvloed worden en dat je jezelf helemaal afsluit van de rest doordat je alleen maar wil gamen, dan ben je verslaafd. Het aantal uur maakt niets uit. Als je bijvoorbeeld 2 dagen gamed omdat je vrij bent en andere dagen gewoon normaal naar werk/school gaat, is er niets aan aan de hand.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • JaccoPeek

    • 6 januari 2018 13:40
    @Bertus B. Exact, dat probeer ik te benadrukken in het artikel. Maar ik denk dat RPG'er bedoelt dat de maatschappij het zo ziet.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • RPGer

    • 7 januari 2018 12:54
    @JaccoPeek exact onbekend maakt onbemind. Dat neemt niet weg dat er geen schrijnende gevallen zijn, maar voor de buitenwereld blijft gamen altijd in een heel interessant veroordeel hoekje te zitten.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • lightyears

    • 6 januari 2018 15:01
    Tsja op deze manier kun je wel meer activiteiten als ziekte zien. Ik heb wel gehoord van game verslaafden die niet meer gezond eten. Vaak een diepvries pizza in de oven gooien om maar zo snel mogelijk weer te kunnen gamen. Weinig sporten en sociale contacten onderhouden om te kunnen gamen. Op zich is dat natuurlijk een ongezonde en onwenselijke situatie. Waarschijnlijk ook een verslaving. Maar is dat dan een ziekte?
    Er zijn ook mensen die heel veel uren per week werken. Zoveel dat ze geen tijd meer hebben voor sociale contacten buiten het werk. En 's avonds een ongezonde zak friet halen om daarna de hele avond over te werken. Met sportverenigingen stoppen ze om 's avonds te kunnen overwerken. Van lichaamsbeweging komt niets meer terecht. De voortdurende stress van targets halen kan tot psychische en lichamelijke klachten leiden. En als je veel voor je werk achter de PC zit kun je dan ook rug- en nekklachten krijgen. Zo kun je overmatig werken dus ook als een ziekte zien. En veel andere hobbies en studeren misschien ook wel.
    Uiteindelijk geldt voor alles dat je in balans moet blijven. En te veel van hetzelfde is nooit goed. Een keer een zak friet halen en overwerken is geen probleem. Als je het bijna elke dag doet is het wel een probleem. Een keer een diepvries pizza eten en lang gamen is geen probleem. Als je het bijna elke dag doet is het wel een probleem. Het gaat om in balans blijven.
    Maar een verstoorde balans automatisch een ziekte noemen, betekent dat je veel andere activiteiten ook als ziekte kunt zien.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • JaccoPeek

    • 6 januari 2018 15:57
    @lightyears Nu wordt aangehouden dat iemand die aan vijf van de negen criteria voldoet verslaafd is. Het gaat dus om een verstoring in de balans van veel essentiële aspecten van het dagelijks leven.

    Daarnaast valt er wat voor de zeggen om gameverslaving een ziekte te noemen vanwege klinisch bewijs, namelijk dopamine-afgave in de hersenen. Dat is niet aanwezig bij dingen als overwerken.

    Tot slot zijn de redenen die je noemt inderdaad onderdeel van de discussie. Veel mensen willen gamen niet in een verkeerd daglicht zetten, maar zoals ik aanhaal in mijn stuk zitten er ook voordelen aan het erkennen van gameverslaving als ziekte.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • lightyears

    • 6 januari 2018 21:27
    @JaccoPeek
    Of er nooit dopamine wordt afgegeven bij werken betwijfel ik. Er zijn beroepen waar je ambitieuze targets moet halen. Bijvoorbeeld beurshandelaren of sales managers. Ik kan me voorstellen dat er wel degelijk dopamine wordt afgegeven nadat de target gehaald is. Of nadat diegene de beoogde bonus behaald heeft. Misschien raken sommige mensen ook verslaafd en maken ze dopamine aan deze drang om targets van het bedrijf halen. Het boek van Joris Luyendijk over hoge managers bij banken staat vol met verhalen van mensen die een enorme drang haddden targets te halen. En daarbij soms de nacht doorwerkten. En hun relaties e.d. compleet verwaarloosden. Ze leken ook wel verslaafd te zijn aan het behalen van targets. De balans was duidelijk helemaal zoek. Het zou me niet verbazen als bij hun ook dopmaine aanmaak gemeten wordt. Maar ik kan dit verder niet met wetenschappelijk onderzoek bewijzen.
    Natuurlijk is werk een belangrijk onderdeel in het leven van mensen. Veel belangrijker dan gamen, dat een vrije tijdsbesteding is. Ik had beter een ander voorbeeld kunnen kiezen dan werken. Zoals een willekeurige hobby. Ok bij andere hobbies kan de balans zoek raken waardoor het relaties en gezondheid negatief beïnvloedt. Als je overmatig gamen als ziekte ziet, dan kun je menige andere hobby ook als ziekte gaan zien als je het overmatig doet. Het zou me zeker niet verbazen als bij sommige mensen dan ook dopamine wordt aangemaakt in de hersenen bij sommige hobbies. Al heb ik hier geen wetenschappelijk bewijs voor.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Kerrigan

    • 6 januari 2018 17:55
    Jullie zitten allemaal in denial :P

    Toegeven dat je verslaafd bent is de eerste stap mensen :D

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • lightyears

    • 6 januari 2018 21:32
    @Kerrigan
    Het is wel zo dat gamen een eerste levensbehoefte is.
    Werken is geen eerste levensbehoefte want je kunt immers nog altijd een uitkering aanvragen.
    ;-)

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • MaTriX

    • 6 januari 2018 19:44
    Als het mensen zijn die het spelen ala South Park ja dan is het een ziekte, maar of je nu 4 uur per dag gamed of 4 uur per dag naar een puzzel of TV of lucifer houtje kijkt zie ik geen verschil in.

    Ik game gemiddeld 4 uur per dag maar heb ernaast wel degelijk een normaal leven, ik zet ook gewoon heel simpel een game uit als het moet.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Akira

    • 8 januari 2018 16:13
    @MaTriX
    Werk je daarnaast of ga je nog school?? Ik werk 5 dagen in de week en die 4 uur ernaast krijg ik echt niet voor elkaar. (Zou het overigens wel willen :D )

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Archer

    • 8 januari 2018 16:28
    @Akira ik werk full time (en vaak nog een beetje meer :( ) en in mijn 'actieve' WoW carriere was 4 uur makkelijk te doen per dag. Het helpt natuurlijk dat wij (mijn vrouw en ik ) geen kinderen hebben en dat zij OOK een gamer is.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • unipro81

    • 9 januari 2018 11:33
    @Akira

    Ik werk ook Fulltime, daarnaast eigen bedrijf en een relatie met een niet gamer. Ik game zeker 4 uur per dag. In ruil daarvoor kijk ik dan weer geen tv, behalve wat ik samen met mijn vriendin kijk. Het hangt er maar van af hoe je je leven in richt…

    Als ik even wat meer zakelijke klussen heb, dan game ik ook gerust een week of twee weken niet. De hoeveelheid tijd die je ergens in steekt is ook niet echt een indicatie van of je verslaafd bent of niet.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • unipro81

    • 9 januari 2018 11:19
    Zoals mijn vriendin, psycholoog, zegt…verslaving zit in de mens. Mensen met bepaalde eigenschappen zijn gevoelig voor verslavingen…

    In die zin denk ik inderdaad dat gameverslaving inderdaad bestaat, maar als een vorm van bepaalde type verslavingen, niet als losstaand fenomeen. Mensen die niet gamen zijn dan bijvoorbeeld verslaafd aan social media en 'internetten'…ook denk ik dat verslavings-achtige verschijnselen zich veel voordoen bij kinderen die gamen (18-). Of dat dan verslaving is weet ik niet…toen er nog geen consoles waren zaten diezelfde kinderen achter de tv en was dat de boosdoener.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • gotcha123

    • 9 januari 2018 22:53
    Stel ik ben serieus verslaafd aan het lezen van boeken. Mijn dopamine gaat omhoog, ik denk aan de wereld in het boek ook in de gewone wereld, ik spendeer uren en uren per dag aan lezen, weet niet wat er in de wereld om mij heen gebeurd etc. Ik denk niet dat iemand hier onderzoek naar zou doen omdat lezen sowieso als postief gezien wordt….
    Of kinderen die een ongehoorde tijd aan vetbal besteden, weten alles over een club, dopamine omhoog, levenhelemaal in de wereld van hun club hebben geen idee van de werkelijkheid, voelen fysiek pijn als hun club verliest, zijn euforisch als hun club wint… is dat verslaving?

    met andere woorden, je kunt de verslavingseffecten clinisch beschrijven maar dat is niet het enige aan dit verhaal, gamen als bezigheid wordt door 'de maatschappij' maar net geaacepteerd, of net niet.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.

 

Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
met onze voorwaarden voor reacties.