Op deze website gebruiken we cookies om content en advertenties te personaliseren, om functies voor social media te bieden en om ons websiteverkeer te analyseren. Ook delen we informatie over uw gebruik van onze site met onze partners voor social media, adverteren en analyse. Deze partners kunnen deze gegevens combineren met andere informatie die u aan ze heeft verstrekt of die ze hebben verzameld op basis van uw gebruik van hun services. Meer informatie.

Akkoord
Achtergrond
Deus Ex

De werelden van Dishonored en Deus Ex

Cyberpunk, steampunk en games

Geschreven door Remco Beckers op

Kortgeleden werd bekendgemaakt dat Dishonored 2 op 11 november verschijnt. De game lijkt weer een mooie vertegenwoordiger van de steampunkstijl te worden. En hierin treft het een gelijkenis met een andere grote game die dit jaar uitkomt: Deus Ex: Mankind Divided. Slechts twee voorbeelden van games die spelen met thema’s en motieven uit steampunk en cyberpunk. We kennen allemaal de stofbrillen op de hoge hoeden en de bionische armen. Maar wat zijn steampunk en cyberpunk nu echt, wat zijn hun verschillen en overeenkomsten, en hoe en waarom komen ze regelmatig voor in onze games? 

Hoewel steampunk strikt genomen ouder is dan cyberpunk, begon het wel allemaal met cyberpunk, toen Bruce Bethke in 1980 zijn korte verhaal Cyberpunk publiceerde. In de jaren ’80 groeide het genre uit in literatuur en films tot een typische karaktertrek van dat decennium en hoe de mensen toentertijd geloofden dat de nabije toekomst eruit ging zien. Het reflecteerde op typische onderwerpen die in die tijd speelden: dystopische megasteden, digitale en cybernetische technologie voor Jan en Alleman, groeiende kloven en onrust tussen de allerrijksten en de allerarmsten, dat soort zaken. In feite portretteerde cyberpunk een toekomstvisie als een waarschuwing: pas op, jaren ’80, als jullie zo blijven doorgaan met jullie massaproductie en -consumptie, dan is dit wat er zal gebeuren!

Visueel wordt cyberpunk daarom gedomineerd door mild futurisme: gigantische steden met gebouwen zo hoog dat het op de grond altijd pikkedonker is, en overal neonverlichting en levensgrote advertenties. Mensen knoeien met technologie om het naar hun hand te zetten en hun eigen levens en zelfs lichamen zoveel mogelijk met technologie te verbeteren. Het genre werd bekend met boeken als Neuromancer (van William Gibson uit 1984) en films als Blade Runner (1982), The Terminator (1984) en Robocop (1987). Deze roepen allemaal het angstbeeld op van een mensheid die ten onder zal gaan aan zijn eigen technologieverslaving, ten koste van de samenleving en van het milieu. 

Blade Runner

De Victorianen Anno 2000 

Steampunk kan in feite als een dochtergenre van cyberpunk gezien worden. De eerste voorbeelden echter stammen al uit de jaren ’50 en ’60 (hoewel sommige enthousiastelingen wel ook graag naar de oersciencefiction van Jules Verne en H.G. Wells wijzen). Maar het genre had nog geen naam tot 1987, toen K.W. Jeter er, in verwijzing naar cyberpunk, de naam steampunk aan gaf. De bekendste roman, The Difference Engine, van William Gibson en Bruce Sterling stamt dan ook pas uit 1990. Steampunk komt pas echt op gang na 2000, als er door invloed van het internet een levendige subcultuur ontstaat.

Cyberpunk en steampunk lijken veel op elkaar qua thematiek: beide veroordelen massaproductie en -consumptie en beide uiten daarmee graag, ook op andere vlakken, kritiek op de moderne, Westerse maatschappij. Maar waar cyberpunk zich afspeelt in de nabije toekomst, geeft steampunk juist een andere draai aan de industriële revolutie van de 19e eeuw. En waar cyberpunk technologie nog altijd als een noodzakelijk kwaad neerzet, staat technologie in steampunk op een voetstuk. Het probeert daarmee een alternatieve geschiedenis te verzinnen. Hoe zou de 19e eeuw eruit hebben gezien als de Victorianen al computers hadden? Of genetische manipulatie? Of kernwapens? 

dieselpunk

Steampunk spreekt daarom meer tot onze verbeelding. Het is om die reden veel meer gaan leven dan cyberpunk. Cyberpunk was maar een kort leven beschoren en het genre heeft de jaren ’80, jammerlijk, niet overleefd – hoewel je je kunt afvragen of een modernere uitspatting als The Matrix (1999) niet ook nog cyberpunk genoemd mag worden. Steampunk daarentegen leefde pas echt op nadat The League of Extraordinary Gentlemen (de graphic novels, niet de film) een rits aan fancreaties en een daaruit groeiende subcultuur teweeg bracht, zeker met behulp van toenemend internetgebruik. Mensen begonnen zich met steampunk te identificeren en dat resulteerde in 2004 tot een ideologisch manifest en in 2007 tot een online SteamPunk Magazine.

Ode aan het levende apparaat 

Wat veel mensen niet weten – en waar veel diehard steampunks zich verknocht aan ergeren – is dat steampunk zoveel meer is dan slechts een stijl van mensen die graag hun eigen kostuums in elkaar knutselen. De verheerlijking van de industriële technologieën van de 19e eeuw, met zijn gigantische machines, draaiende en tikkende tandwieltjes, ronkend en stomend, is een commentaar jegens de digitale apparatuur van vandaag de dag.

Alles heeft een merk gekregen en alles van hetzelfde merk ziet er hetzelfde uit (saai). Je moet heel specifieke kennis hebben om te weten hoe technologie functioneert (en dus, als er iets kapot gaat, kun je het niet zelf repareren, gooi je het weg, en koop je iets nieuws – mensen met kennis hebben dus de macht). Men neemt al die technologie dan ook maar voor lief. Natuurlijk is dit maar één visie. Maar de steampunker is nostalgisch en geniet er meer van dat apparaten ‘leven’ (stoom uitademen en zo), dat hij kan zien hoe een ding werkt en het eventueel zelf zou kunnen fixen. Technologie is iets bijzonders, waar we voorzichtig mee moeten omgaan en dat ons leven niet zo zou moeten overheersen. 

Dishonored

Cyber- en steampunk baden in diversiteit en zijn een samenkomen van veel subculturen en identiteiten. Steampunk stelt zich zelfs doelbewust op als het toonbeeld van tolerantie, relativering en zelfredzaamheid. Het zelf repareren, samenstellen en maken van dingen is erg belangrijk in de steampunkcultuur. Het past perfect binnen het (ook in cyberpunk) terugkerende motief van de lagere klasse die geen technologie koopt, maar die zelf in elkaar knutselt uit her en der gevonden brokstukken. Daarom is steampunk nog steeds een geliefde mode bij veel cosplayers. 

Neuromancing the game 

Deus Ex is een voor de hand liggend voorbeeld van cyberpunk en interessant genoeg komen de angsten van dat genre over hoe technologie het menselijke zal overnemen ruim genoeg aan bod in die games, evenals het duistere en vuile van gigantische, oncontroleerbare steden. De manier waarop je je eigen lichaam kunt augmenteren, doet denken aan de DIY-cultuur die zo stevig in cyberpunk zit ingebakken, wat je natuurlijk ook terug kunt zien aan het modificeren van je wapens.

Zoals je kunt zien in de concept art voor Mankind Divided, zijn de omgevingen megasteden, gebouwen die onbeschrijflijk hoog rijzen, met grote oriëntaal-ogende reclames aan de gebouwen en veel neon en hologrammen. De contrasten tussen oud en nieuw zijn hierin frappant. De mode is gebaseerd op die van de renaissance, maar staat scherp tegenover de protheses die mensen drage. En waar je hier heel klassieke architectuur hebt, staat er daar een futuristisch bouwwerk pal naast.

Dit contrast komt ook erg fraai naar voren in Remember Me, waarin het Neo-Parijs van 2084 intrigerend wordt verbeeld als een mengeling tussen oud en nieuw, realiteit en virtualiteit, laag bij de grond en hoog tot in de hemel, mens en robot. 

Deus Ex
Remember Me

Waar die game gameplaytechnisch absoluut zijn mankementen heeft, is de voorstelling van een cyberpunkstad erg typisch, maar ook verfrissend. Neo-Parijs is een naar verhouding lichte stad, waar het dystopische randje meer een onderlaag is dan dat het de toon voert, zoals in de meeste cyberpunk. De game speelt met ideologische kwesties als de privacy van het individu en hoe vrijwillig of gedwongen wij onze individualiteit prijsgeven. Issues die vandaag de dag al spelen, maar die Remember Me extremer afbeeldt in een nabije toekomst, als waarschuwing.

Andere bekende games geïnspireerd door cyberpunk, die met soortgelijke thema’s spelen, zijn System Shock, Technobabylon, Watch_Dogs, Satellite Reign en natuurlijk het in ontwikkeling zijnde Cyberpunk 2077. Deze games maken vaak dankbaar gebruik van de visuele stijl van cyberpunk, maar gaan tegelijkertijd voorbij aan het achterliggende gedachtengoed. Het is daarom te hopen, en CD Projekt Red van The Witcher kennende misschien zelfs te verwachten, dat Cyberpunk 2077 hier verandering in gaat brengen. 

Diesel en stoom in Rapture, Columbia en Dunwall 

De beste vertegenwoordiger van steampunk is misschien wel Bioshock: Infinite, terwijl zijn voorganger Bioshock juist een schoolvoorbeeld van dieselpunk genoemd kan worden. Dieselpunk is een vorm van steampunk die zijn inspiratie trekt uit de art deco van de jaren ’20 en ’30. Het verruilt het Victoriaanse technologische optimisme voor de verslagenheid en ruwheid voortgebracht door de Wereldoorlogen en de beurskrach. De beide games doen het visueel erg goed, maar ook de achterliggende filosofieën, waar Bioshock toch bekend om staat, sluiten vaak nauw aan bij de twee stromingen. Dat is overigens meestal louter toeval: buiten de visuele stijl heeft Irrational Games nooit doelbewust gemikt op de diesel- en steampunkideologieën. 

Bioshock Infinite

De thematiek van de games sluit ‘toevallig’ aan bij die van de twee stromingen, wat verklaard wordt doordat de sociale kritiek van steampunk toch al vrij algemeen is. Zo is Bioshock: Infinite een aanklacht tegen racisme en seksisme, wat in steampunks nadruk op veelzijdigheid en gelijkheid terugkomt. Steampunk speelt graag met sterke, vrouwelijke personages die fel afsteken (door hun etnische achtergrond, economische klasse of seksualiteit) tegen de stereotype helden en antihelden van veel andere literatuur, films en games.

De egoïstische zelfredzaamheid van Ayn Rand, waarop Bioshocks dystopie Rapture is gebaseerd, komt ook voor in dieselpunks oproep klaar te zijn voor een naderende ondergang, ook als dat ten koste gaat van anderen. En de (technologische) kloof tussen arm en rijk, en de marxistische revolutie die daarop volgt, in Bioshock: Infinite, komen op bijna precies diezelfde wijze terug in steampunks manifest tegen de gevestigde maatschappij Dat betekent niet automatisch dat Ken Levine erg goed heeft gelet op wat de beide stromingen belangrijk vinden, maar wel dat de beide stromingen vrij algemene boodschappen hebben waar je zelfs per toeval aardig dicht bij in de buurt kunt komen.  

De moraal van Dishonored 

Dishonored aan de andere kant gebruikt steampunk op heel subtiele wijze. Tuurlijk, het is duidelijk te herkennen in de technologie die niet bij de tijd past, maar afgezien daarvan speelt steampunk een allesbepalende rol vooral in het gedachtengoed en de onderliggende sfeer van Dishonored. Daarin wordt steampunk niet zo banaal ge/misbruikt als louter een stijl, zoals in andere games en films. Dishonored gaat namelijk ook in op zaken als verspilling, overbevolking, onderdrukking en het uitputten van natuurlijke grondstoffen. Daarmee speelt het in op onderwerpen die in steampunkpolitiek een achterliggende, maar daarom niet minder belangrijke rol spelen. 

Dishonored

Met een nieuwe Deus Ex in augustus, Dishonored 2 in november en Cyberpunk 2077 binnen niet al te lange tijd, heb je in ieder geval weer een paar mooie cyber- en steampunkgames om naar uit te kijken. En misschien begrijp je nu beter waarom al die neonverlichting, bionische protheses, ratelende en stomende machines, zeppelins en smerige, plakkerige, olieïge omgevingen in die games er echt toe doen. 

Bron: null

Dit artikel delen:

Lees meer

'Disney Infinity zou nog meerdere uitbreidingen krijgen' The Banner Saga 2 komt in juli naar consoles
8

Reacties op: De werelden van Dishonored en Deus Ex

  • Om te reageren moet je ingelogd zijn. Nog geen account? Registreer je dan en praat mee!
  • None

    Peerke07

    • 1 jaar, 1 maand geleden
    Mooi stukje tekst! Zelf houd ik meer van de genoemde dieselpunk. Steampunk in mindere mate. Graag zou ik een leuke rts game zien met het dieselpunk thema, dat leent zich er uitstekend voor.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    RemcoBeckers

    • 1 jaar, 1 maand geleden
    @Peerke07 Dan wil je misschien The Sinking City in de gaten houden, een rpg (weliswaar) gebaseerd op de Cthulhu mythos van Lovecraft met natuurlijk lekker veel dieselpunk. RTS games zijn helaas wat in de minderheid, ook bij steampunk jammer genoeg. Dat is bij cyberpunk wel anders, waar iedere rts of citybuilder die zich in de toekomst afspeelt al min of meer cyberpunk genoemd kan worden.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • koen_vdv@telenet.be

    • 1 jaar, 1 maand geleden
    @Peerke07 check dan zeker het al iets oudere "rise of legends"

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    TripleDad

    • 1 jaar, 1 maand geleden
    Bill Gibsons Neuromancer was mijn kennismaking met cyberpunk. Fantastisch boek. Ik hoop dat cyberpunk 2077 een beetje die kant op gaan. Ik houd ook heel erg van het stijltje van steampunk. Ik moet eerlijk zeggen dat ik Bioshock infinite niet echt met steampunk associeer. Dat had ik meer met Bioshock. Maar dat schijnt dan weer dieselpunk te zijn ;). Anyway, mooie genres allemaal, en een mooi artikel!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Mr. Harrow

    • 1 jaar, 1 maand geleden
    Goed artikel. Interessant om te lezen hoe dit allemaal ontstaan is en wat de achterliggende gedachten zijn. Ik kijk vooral uit naar Dishonored 2, maar zal die andere twee ook zeker in de gaten houden.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • MacBlade

    • 1 jaar, 1 maand geleden
    Mooi artikel, Remco. Erg leuk om te lezen!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    clandestine666

    • 1 jaar, 1 maand geleden
    Tof artikel, ben zelf dol op deze stijlen/stromingen. De aanverwante games behoren ook tot m'n favorieten, leuk om er op deze manier nog wat verdere verdieping over op te doen, je haalt toch nog wat feitjes naar boven die ik nog niet wist! Keep it coming!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • macc

    • 1 jaar, 1 maand geleden
    "Cyberpunk 2077 binnen niet al te lange tijd". Naja voor 2018 verwacht ik hem niet aangezien ze na het succes van The Witcher 3 ook de scope willen vergroten. Hopelijk krijgen we wat meer info na de release van blood & Wine.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.

 

Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
met onze voorwaarden voor reacties.