Rare kon het niet vaak genoeg zeggen: de nieuwe Banjo Kazooie is geen platformgame. Het is zelfs geen platformgame met een grote nadruk op voertuigen of een voertuiggame met platformelementen. Nee, Banjo Kazooie: Boutjes en Moertjes is echt wat anders. Hoe we het wel moeten noemen weten we niet. Zelf geven we de voorkeur aan 'Een platformgame waar de platformgame uitgehaald is, om er vervolgens met veel pijn en moeite een ander spel in te proppen'. En dat zit niet helemaal lekker.

Banjo Kazooie kent niet echt een serieus verhaal. Het is een van de weinige spellen die gewoonweg erkent een spel te zijn met als doel je tot het einde bezig te houden met een aantal bijzonder onlogische uitdagingen. Het brein achter dit alles is de G.S.M., een televisie met een jurk, die in de prachtige Speelstad en de achterliggende werelden, tal van uitdagingen voor je klaar heeft staan. Speelstad is de centrale locatie van waaruit je de verschillende andere werelden, met elk hun eigen thema, bezoekt. Speelstad is de meest levendige en coherente locatie waarin vreemd ogende beesten over de straten waggelen, waar de politie de wacht houdt en waarin je portalen vindt naar de spelwerelden waarin je de daadwerkelijke progressie mag boeken.

Centraal in Banjo Kazooie: Boutjes en Moertjes staan de voertuigen, waarin je meer dan negentig procent van de tijd door zult brengen. Deze voertuigen mag je zelf bouwen met behulp van de losse onderdelen die je gedurende het spel bij elkaar scharrelt. Sommige verdien je automatisch, andere zijn op vaak lastig te bereiken plaatsen in Speelstad verborgen.

De vrijheid in het bouwen van voertuigen is enorm. Je hoeft je niet aan bepaalde regels te houden, de slimme physics engine bepaalt of het ding kan rijden of niet. Twee wielen zijn normaal gesproken voldoende, behalve wanneer je een te breed of zwaar voertuig maakt; dan zal hij kantelen. Bouw je een vliegtuig, dan zul je bij de zwaardere exemplaren ook wat extra vleugels en motoren moeten monteren om het ding in de lucht te houden. Het risico was aanwezig dat het bouwen van een werkend voertuig een ware crime zou worden, maar Rare heeft het voor elkaar gekregen dat elk plausibel voertuig ook gewoon doet wat je zou verwachten. Dit maakt het bouwen een uitermate leuke en bevredigende bezigheid.

Met behulp van deze voertuigen mag je missies gaan doen in de spelwerelden die via de Speelstad toegankelijk zijn. Met die missies verdien je puzzelstukjes die weer nieuwe werelden en bedrijven (als in: het tweede bedrijf van een toneelstuk) binnen eerdere werelden vrijspelen. Helaas vormen die missies, waarin de voertuigen juist tot hun recht hadden moeten komen, het zwakste punt van Boutjes en Moertjes. Hoewel de missies telkens ogenschijnlijk anders zijn, komen ze vaak op hetzelfde neer. Of je mag een aantal objecten bij elkaar rapen, of iemand van A naar B brengen, of racen langs een serie checkpoints, of iets vooruit duwen naar een bepaalde locatie. Soms dien je vijandige wezentjes af te schieten of een bepaalde topsnelheid te halen, maar echt diepgaand wordt het nooit. De meeste missies overstijgen nauwelijks het niveau van een gemiddelde minigame. Ze worden nooit echt spannend en nooit echt leuk. En het meest teleurstellende is wel dat ze de kracht van het spel, het bouwen van een eigen voertuig, onderbenut laten.

De meeste missies zijn namelijk prima te volbrengen met een aantal basisvoertuigen waar je in Speelstad de blauwdrukken van kunt kopen. Soms helpt het om een bepaald basisvoertuig een kleine upgrade te geven, zoals een wat betere motor of een boordkanon, maar echte creativiteit wordt zelden vereist. Die paar keer dat zoiets wel van je gevraagd wordt, merk je pas wat voor kans Banjo Kazooie hier laat liggen. Zo moest ik op een gegeven moment een aantal ballen halen en die op hooggelegen schavotjes plaatsen. Daar kon ik niet goed bijkomen, en om de ballen te kunnen pakken had ik eigenlijk een snel, vliegend voertuig nodig. Mijn creatieve oplossing bestond uit een vliegende trap. Wanneer ik hem naast het schavotje parkeerde, kon ik zo omhoog lopen en de bal er neerleggen, terwijl ik er ook supersnel mee door de omgeving kon vliegen. Op dit soort momenten laat Banjo Kazooie zich van zijn intelligentste kant zien en komt het gemiste potentieel in de rest van het spel, juist bijzonder hard aan. Zeker wanneer je ontdekt dat bovenstaande oplossing niet nodig was geweest. Had ik namelijk een andere missie eerder gedaan, dan had ik een onderdeel verkregen waarmee ik die missie moeiteloos had volbracht.

De missies hadden krachtiger kunnen zijn wanneer Rare wat minder ijverig was geweest om alle platformelementen die we van Banjo gewend zijn, uit het spel te halen. Buiten je voertuigen zijn je mogelijkheden bijzonder summier. Je kunt een enkele sprong maken en aan randjes hangen en enkele objecten zijn te beklimmen, maar dat is het zo'n beetje. Jammer, want juist de mix tussen platformen en voertuigen had voor wat meer diepgang in de missies kunnen zorgen. Het had ook kunnen voorkomen dat je basisvoertuigen praktisch alles kunnen, waardoor je wat meer gemotiveerd wordt om creatieve bouwsels uit de mouw te schudden.Het zijn dan ook niet zozeer de missies, maar alles eromheen wat Banjo Kazooie zo leuk maakt. De spelwerelden zijn met een bijzonder oog voor detail ontworpen en kennen talloze verwijzingen naar de eerdere avonturen van Banjo en naar andere games van Rare. Zo is er de wereld GSMBOX720, die de binnenkant van een spelcomputer moet voorstellen. Binnenin draaien CD'tjes rond met de opdruk van eerdere Rare-games, maar ook een aantal fictieve. Ook vind je er enkele onderdelen die bijvoorbeeld de grafische chip of de processor voorstellen. Grappig: wanneer je er tegenaan mept, zal het beeld even knipperen en wat rare patronen laten zien.

Ook voor mensen met een chronische verzamelwoede biedt Banjo uitkomst. Wil je alle muzieknoten, onderdelen en trofeeën in dit spel veroveren, dan ben je flink wat uurtjes zoet. Speelstad wordt bevolkt door behulpzame personages en zijmissies. Je zult aardig wat moeten rondkijken en moeten experimenteren om alle extraatjes te kunnen benutten, maar de beloning is er vaak wel naar.

In de afwerking schiet Banjo Kazooie ook nog wat tekort. Er is al veel over geschreven, maar ik wil het toch nog eens herhalen: de ondertiteling is veel te klein. Zelfs op een HD-tv zijn de priegellettertjes lastig te lezen vanaf de bank. Daarbij staan er veel te ingewikkelde, lange zinnen die veel te kort in beeld zijn en is er geen spraak die de tekst ondersteunt. Vooral met de Nederlandse vertaling, die toch wat langer uitpakt dan het kortere Engels, is dit vervelend. Zeker wanneer je met personages praat met een spraakgebrek. Mumbo openen krat voor beer! Sowieso werkt de humor in het Nederlands voor geen meter meer. De eigen stijl en persoonlijkheid van de personages gaat geheel verloren, en daarmee ook deels de charme van het spel. Extra bijkomstigheid: de schermteksten in het Engels zijn in hoofdletters, terwijl de Nederlandse vertaling wel kleine letters gebruikt. Dat verergert de leesbaarheid alleen maar. En uiteraard is de taal niet simpel te wijzigen via een ingame menu. Microsoft, luister nou eens!

Andere afwerkingsfoutjes vinden we terug in de besturing. De voertuigen bedienen prima, totdat je ergens tegenaan botst. Je stuitert dan werkelijk alle kanten op en hebt je vehikel niet meer onder controle. Botsingen met andere voertuigen tijdens de races zijn nog erger. Je blijft als het ware aan het andere voertuig 'plakken' en verliest elke vorm van controle. Wanneer je samen door een nauw checkpoint moet, is dat uiterst vervelend. Ook het platformen, voor wat er nog in zit, werkt niet ideaal. Het spel is erg inconsistent in de richeltjes waar je aan mag hangen en soms is het mogelijk op manieren die 'niet zo bedoeld zijn' toch ergens te komen, wat vaak bijzonder slordig oogt. Als je foutjes zoekt, dan zul je ze vinden. Maar des te vaker toont Banjo Kazooie zich bijzonder sympathiek, vrolijk en humoristisch. Het is een onderhoudende game voor mensen die een mooie, kleurrijke wereld willen verkennen en daarbij niet te hoge eisen stellen aan de daadwerkelijke spelmechanieken.