Nvidia heeft zijn zaken goed voor elkaar. Ook al zetten we onze vraagtekens bij de kunstmatige exclusiviteit van veel technologieën die de chipbakker presenteert, zoals het eerder besproken G-Sync en de Shield, Nvidia’s producten zijn vaak indrukwekkend. Maar al die hebbedingetjes zijn het niet waard als de videokaarten niet deugen. Met de GTX 970 (en zijn grote broer 980) laat de videokaartfabrikant zien dat het zijn focus niet verloren heeft.

Toen we de GeForce GTX 970 uit zijn verpakking haalden, moesten we even slikken. De Windforce-koeler waar Gigabyte Nvidia’s videokaart mee heeft uitgerust, is intimiderend groot. Lang, vooral, met een radiator van maar liefst 31 centimeter, met vier koperen heat pipes en drie ventilatoren die de warmte afvoeren. Zo lang zelfs, dat onze computerkast een maatje te klein bleek. Ook een grotere kast verslikte zich aanvankelijk in het forse koelblok, maar met wat knutselwerk zoemt hij nu gemoedelijk naast de andere onderdelen in onze test-pc.

Op de GTX 970 van Gigabyte kun je maximaal vier schermen aansluiten, met drie verschillende aansluitingen (HDMI, DVI en DisplayPort). Een kanttekening is wel dat je voor de vierde aansluiting moet kiezen tussen een DVI-D-aansluiting of twee keer DisplayPort.

De gpu in het wild waargenomen

Dit is de eerste keer dat we op Gamer.nl een losse videokaart bespreken. Daarom is het wel zo eerlijk om vooraf vast te stellen wat we belangrijk vinden aan een ‘graphics processing unit’. Games moeten snel en soepel kunnen draaien, het liefst met alle toeters en bellen ingeschakeld. Daarbij kijken we ook naar de beleving die hoort bij een bepaalde prijsklasse. Zo is het geen ramp als je niet de meest intensieve vorm van anti-aliasing – dat ergerlijke kartelranden rond objecten vervaagt – kunt aanvinken als je bij het kopen van een videokaart vooral let op de verhouding tussen prijs en kwaliteit.

De Gigabyte GeForce GTX 970 heeft een prijs van rond de 350 euro, dus met minder dan de maximale instellingen nemen we geen genoegen. Qua resolutie beperken we ons tot 1920 bij 1080 pixels. Hoewel gamen op een 4K-scherm erg tot de verbeelding spreekt, blijft de vertrouwde full hd-standaard voorlopig oppermachtig. Om vergelijkbare reden zijn wij vooral benieuwd naar het magische getal van zestig frames per seconde, omdat veruit de meeste monitors maximaal dat aantal beelden kunnen weergeven.

What’s in a frame?

Daar steekt al direct een probleem de kop op. Eigenlijk is het aantal beelden per seconde een misleidende maatstaf om een videokaart op te beoordelen. Scott Wasson van Tech Report liet in 2011 goed zien wat er mis is met meten in seconden. Games zijn interactieve bezigheden die uitnodigen tot een intense concentratie, waardoor elke hapering opvalt als een M12 FAV Warthog op een middeleeuws slagveld. Een enkele frame die te lang duurt, kan de boel verpesten.

In een perfecte wereld doet de videokaart over elk frame ongeveer 16,7 milliseconden. Na zestig van zulke berekeningen heb je een hele seconde aan fenomenaal vloeiend beeld. Wat ook kan is 59 frames die per stuk slechts acht milliseconden kosten en eentje waar de gpu een halve seconde over doet. Beide situaties leveren zestig beelden per seconde op, maar in het laatste geval rent een toevallig langslopende hond enthousiast jouw uit het raam gegooide videokaart achterna. Dit is een belangrijke factor in waarom de vergelijking met film, als het gaat om de ‘cinematische ervaring’, niet op gaat. Ook de terugkerende klachten over gestotter met Crossfire en sli zijn, in ieder geval voor een deel, hier op terug te voeren.

Daarom zijn we vooral geïnteresseerd in de frametijden die een kaart neerzet. 16,7 is prachtig, 33,3 is acceptabel en zodra de benodigde tijd boven de 50 milliseconden vliegt – dat is hoe lang een frame duurt bij een schamele twintig frames per seconde – is het oppassen geblazen. Bovenal mogen er geen extreme pieken zitten in de tijden. Niet dat we de vertrouwde frames per seconde helemaal loslaten, maar voor een vloeiende beleving heb je het meest aan consistente frametijden.

Het belang van een enkele frame werd ons duidelijk tijdens een testpotje Battlefield 4. Hoewel deze shooter op Ultra vrijwel moeiteloos de zestig frames per seconde haalt, stond het beeld gedurende een meetmoment op Hainan Resort met 64 spelers bijna een halve seconde stil. Dat komt harder aan dan je zou zeggen op basis van de framerate en de onderstaande grafiek laat duidelijk zien op welk punt het universum even een rookpauze nam. Tegelijkertijd valt af te lezen dat buiten de indringende hapering er behoorlijk wat variatie zit in de tijden. Dat komt omdat wij ervoor kozen om de GTX 970 te testen in een zo natuurlijk mogelijke omgeving. Er is geen ingebouwde benchmark voor Battlefield 4 en de Test Range is, hoewel een hele stabiele situatie, totaal niet representatief voor de echte game. Multiplayer, met alle chaos en radslagen makende helikopters, is de echte vuurproef.

Battlefield 4, Multiplayer op Hainan Resort. Lager is beter.

Krachtig op 1080

Metro: Last Light beschikt wel over een eigen applicatie om de videokaart mee te testen en deze shooter bewijst zich wederom als schrik der videokaarten, getuige de terugkerende dips richting de dertig fps. De schuldige instelling bleek ‘screen space ambient occlusion’ te zijn, waarmee objecten op subtiele wijze een schaduw werpen op de omgeving. Met ssao uitgeschakeld bevinden we ons weer in de comfortabele zone tussen de vijftig en zestig beelden per seconde, met frametijden die heel dicht bij elkaar liggen. We controleren onze bevindingen door ook te meten tijdens een normale speelsessie en daar blijkt de videokaart aanzienlijk minder moeite mee te hebben. Met een gerust hart zetten we de extra immersieve schaduwen weer aan.

De laatste game die we de GeForce GTX 970 voorschotelden was Middle Earth: Shadow of Mordor. Deze sandbox-actiegame deed stof opwaaien met de aankondiging dat de hoogste instellingen maar liefst zes GB aan videogeheugen vragen. Met vier GB zou de 970 zich daar flink in kunnen verslikken, maar dat blijkt reuze mee te vallen. De framerate balanceert op het randje van de zestig, maar dat doet niks af aan de soepele ervaring. Wel vallen ons enkele schokjes op, die worden gevolgd door tijdelijk langere frametijden. We hebben het sterke vermoeden dat de engine op deze momenten ervoor kiest om omgevingen in te laden. Tijdens het spelen merkten we inderdaad enkele haperingen op, al betwijfelen we of je dat oplost met een (nog) snellere videokaart.

Middle Earth: Shadow of Mordor. Lager is beter.

Slurpen door een dun rietje

De snelheden die de GeForce GTX 970 neerzet zijn uitstekend, maar niet onovertroffen. De GeForce GTX 780 Ti presteert net wat beter en ook de Radeon R9 290X levert vergelijkbare rekenkracht. De grote troef van de 970 is het zeer bescheiden energieverbruik van maximaal 165 Watt. Zet daar de 290X naast, met een verbruik van 300 Watt, en de keuze is snel gemaakt. Ook de 780 Ti is een regelrechte energieslurper in verhouding tot de Maxwell-architectuur die ten grondslag ligt aan de 970.

De Gigabyte GeForce GTX 970 is de hoogst geklokte uitvoering van de vier die op de markt zijn en is ook uitgerust met de grootste koeler om de kaart fris te houden. Tijdens het gamen zagen we de temperatuur zelden boven de 55 graden rijzen, dus de Windforce voert zijn taak naar tevredenheid uit. Ook als we de gpu tot het uiterste drijven met FurMark weten de drie ventilatoren de warmte binnen te perken te houden, met maximaal zeventig graden na een kwartier stresstesten. Maar drie van die blazers produceren ook een aardig volume op volle kracht. Er valt op internet veel te lezen over het gevreesde ‘coil whine’ – een hinderlijk hoog gezoem, veroorzaakt door resonerende onderdelen – waar de 970-kaarten veel last van blijken te hebben, maar ons exemplaar maakt zich daar gelukkig niet schuldig aan.

De omvang daargelaten is de 970 een uitstekende keuze voor de gamer die het beste uit zijn games wil halen, zonder daar een exorbitant bedrag aan te spenderen. Sneller dan de R9 290X, goedkoper dan de GTX 780 Ti en zuiniger dan allebei. Let er wel op dat je eerst je computerkast opmeet, want de Windforce-koeler is een enorm gevaarte. De GeForce GTX 970 domineert zijn prijsklasse.

Pluspunten: Uitstekende prestaties, zeer zuinig, competitief geprijsd
Minpunten: De Windforce-koeler is onhandig groot
Adviesprijs: 350 euro