Op deze website gebruiken we cookies om content en advertenties te personaliseren, om functies voor social media te bieden en om ons websiteverkeer te analyseren. Ook delen we informatie over uw gebruik van onze site met onze partners voor social media, adverteren en analyse. Deze partners kunnen deze gegevens combineren met andere informatie die u aan ze heeft verstrekt of die ze hebben verzameld op basis van uw gebruik van hun services. Meer informatie.

Akkoord
Hardware
None

Bouw je eigen game-pc deel 3: Het interne geheugen

Het simpelste onderdeel in je computer

Geschreven door Wilbert Meetsma op
Niks elitisme; iedereen kan aan de pc. De instapdrempel lijkt voor veel mensen onoverkomelijk, maar met een goedbedoeld duwtje in de juiste richting kom je al heel ver. In het derde deel van deze serie over het zelf samenstellen en bouwen van je eigen game-pc bespreken we het interne geheugen.

Bekijk hier de voorgaande delen in deze reeks:
Deel 1:Het moederbord en de processor
Deel 2:Over behuizingen en voedingen

Vraag een gepassioneerde pc-gamer over zijn of haar eerste upgrade en negen van de tien keer krijg je ‘m’n werkgeheugen’ als antwoord. Deze langwerpige groene plankjes met zwarte geheugenchips zijn eenvoudig in te bouwen en de keuze voor de juiste reepjes is voor de meesten snel gemaakt. Toch kan het geen kwaad om stil te staan bij waar je precies op moet letten.

Double Data Rate Synchronous Dynamic Random Access Memory – DDR SDRAM of kortweg RAM – kun je zien als het kortetermijngeheugen van je pc. Zodra je een game opstart, leest je pc eerst de gamedata op je hardeschijf en kopieert deze (gedeeltelijk) naar het werkgeheugen. Eenmaal daar aangekomen kan de processor razendsnel bij die informatie. Het werkgeheugen – ook wel ‘intern geheugen’ genoemd – is meestal weinig omkijken naar, tenzij je er te weinig van hebt. Meer of sneller geheugen maakt weinig tot niets uit voor de framerate tijdens een spel; geheugen koop je voor optimale laadtijden en stottervrij gamen. Als je merkt dat games regelmatig kort haperen en je systeem traag reageert na het afsluiten van een spel, dan is het waarschijnlijk hoog tijd voor een geheugenupgrade.

Goed verhaal, lekker kort

Over welke geheugenkit je het beste kunt halen kun je makkelijk of moeilijk doen. Om het makkelijk te houden: controleer eerst welke generatie werkgeheugen je moederbord ondersteunt – DDR3 of DDR4. Het zou een stuk eenvoudiger zijn als je slechts een enkel geheugentype had om uit te kiezen, maar momenteel zitten we met intern geheugen in een overgangsfase. In het geval van DDR3 haal je twee reepjes van 4 gigabyte met een kloksnelheid van 1600MHz en anders wordt het twee keer 4GB op 2133MHz. Als je er zeker van wilt zijn dat je de komende vier jaar geen upgrade nodig hebt, haal je twee repen van 8GB. Kopen, in je moederbord prikken en klaar ben je.

None

Vooruit, iets moeilijker dan. Goed geheugen herken je niet zozeer aan de blitse hittespreiders van discutabel nut, maar hoofdzakelijk aan de frequentie. Hoe hoger de geheugenbandbreedte, hoe beter. De rekensom om daar achter te komen is basisschoolwerk. Vermenigvuldig de kloksnelheid met de geheugenbus van de geheugencontroller op de processor – deze is 64 bit, oftewel 8 byte – en je krijgt de bandbreedte. In het geval van de Crucial Ballistix Elite, die we in de video gebruiken, wordt de som 2666MHz maal 8. Dat komt uit op ongeveer 21.300 megabyte per seconde. Als je geen zin hebt om te rekenen, staat dit getal vaak ook vermeld op het reepje zelf, waar de letters ‘PC’ aan voorafgaan.

Moet je dan geheugen halen met zo hoog mogelijke snelheden? Dat kan, maar er bevindt zich een addertje onder het gras. De geheugencontroller is het stukje hardware dat je interne geheugen aanstuurt en bepaalt hoe snel je geheugen daadwerkelijk draait. De controller van de Core i5 6600K-processor uit de video zet het geheugen automatisch op 2133MHz. Precies, dat is een stuk lager dan de gegarandeerd stabiele 2666MHz van de Crucial Ballistix Elite-set uit ons voorbeeld. Geen ramp, maar wel zonde. Om deze mismatch recht te zetten, zul je de configuratie van het moederbord in moeten en zo ver willen we niet gaan in een artikel voor beginners. Haal de geheugenkits met de snelheden van het korte antwoord en je zit sowieso goed.Geheugen met een hogere frequentie kan geen kwaad, maar in de praktijk maakt de snelheid van geheugen niet bijster veel uit voor de laadtijd en frames per seconde in een game.

Duurt lang

Om het nog wat lastiger te maken reageert niet elke geheugenreep even snel. Elke keer dat je processor informatie opvraagt van het geheugen of een paar miljoen bits wil wegschijven moet de geheugencontroller een aantal stappen uitvoeren. Deze vertragen de boel stuk voor stuk. Het gaat om slechts nanoseconden, maar met een paar miljard operaties per seconde tikt het aan. De vier belangrijkste tijden zie je soms staan op de geheugenreep, genoteerd als bijvoorbeeld 9-9-9-24. Dit zijn de zogeheten memory timings. Bij andere reepjes vind je alleen het eerste getal van de vier, de CAS Latency.

None

Het belangrijkste om te weten is dat lager altijd beter is. Bij DDR3 is een CAS Latency van 9 kloktikken de norm en bij DDR4 mag je er 15 verwachten. Inderdaad, dat betekent dat het nieuwere DDR4 in principe langzamer werkt dan DDR3. Uiteindelijk is dat geen probleem, want het voordeel van de hogere frequenties van DDR4 weegt net op tegen de langzamere timings. Als je op een later moment een paar extra geheugenmodules wilt bijsteken, kun je het beste een geheugenkit halen waarvan de frequentie en de timings precies overeen komen. Doe je dat niet, dan gaat de geheugencontroller uit van de langzaamste configuratie.

Let er tot slot op dat je minstens twee geheugenreepjes in je computer steekt. De meeste moederborden passen namelijk Dual Channel toe. Door twee modules in de aangeven slots te passen, verdubbel je daarmee de bandbreedte. Duurdere moederborden laten laten zelfs drie of vier repen samenwerken. Als je niet zeker weet waar je het geheugen moet plaatsen, vind je dit terug in de handleiding van je moederbord. Laat SODIMM-modules gewoon liggen, die zijn bedoeld voor laptops en passen niet.

Wellicht moet je even slikken bij het lezen van het moeilijke antwoord, maar het makkelijke antwoord gaat nog steeds op. Verzeker jezelf ervan dat je de juiste generatie in je handen hebt en er kan weinig meer mis gaan met het kortetermijngeheugen van je zelfgebouwde game-pc. In het volgende artikel werpen we een blik op de lange termijn: de opslagmedia in je pc.

Deze serie artikelen is tot stand gekomen in samenwerking met MSI, Corsair en 4Launch.

Dit artikel delen:

Lees meer

Ronda Rousey staat op de cover van UFC 2 Fast Racing Neo verschijnt in december voor Wii U
24

Reacties op: Bouw je eigen game-pc deel 3: Het interne geheugen

  • Om te reageren moet je ingelogd zijn. Nog geen account? Registreer je dan en praat mee!
  • None

    Hastur

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Het is toch veel makkelijker om eerst de CPU, dan het geheugen, gevolgd door de CPU koeler + fan op het losse moederbord te monteren? Waarna je het geheel in de kast schroeft. Zo bouw ik ze altijd. Ik moet er van het weekend weer één in elkaar zetten voor mijn broertje.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Swieb

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Eigenlijk wel, maar om de inhoud een beetje bij elkaar te houden, heb ik de koeling in één keer gedaan. Als je bescheiden geheugenreepjes hebt - zonder de fancy heatspreaders - lukt het vaak wel.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Vogeltje

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Zo doe ik het inderdaad ook altijd, wat betreft moederbord.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Hellraidermike

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Geheugen doe je het laatste.

    Aangezien je dan het moederbord al in de kast heb zitten, en je dus niet het moederbord kapot kan maken aan de onderkant, of kan breken. (ja dat gebeurt)

    Als je een of andere vage koeler hebt kan dat een probleem zijn, maar in 90% kan het gewoon als het laatste.

    En als je ze eerst doe kan het ook nog voorkomen dat je ze breekt door hardhandigheid of omdat je het verkeerde vasthoudt.

    En dan nog een mega tip, probeer voor je iets aanraakt (meestal de groene stukken zeg maar) eerst iets van metaal vast te pakken, wat de grond raakt. Of en pas hiermee op het pootje van een stopcontact, want dat is nul en is geaard. Dan krijg je geen statische elektriciteit, wat sommige componenten kapot kan maken.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Hastur

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Ja, misschien als je B-merk componenten gebruikt. Maar ik heb over de jaren al tientallen computers in elkaar gezet en heb tijdens de assemblage nog nooit iets stuk gemaakt (wel achteraf). Het is vanzelfsprekend, dat je voorzichtig te werk moet gaan.

    En dat verhaal over statische elektriciteit hoor ik ook al jaren, maar ik heb daar nog geen concreet bewijs van gezien.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Hellraidermike

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Ik heb ervaring met kleine componenten, en heb menig component al gesloopt.

    Statische elektriciteit is geen fabel.
    Het enigste is dat een computer minder gevoelige dingen heeft die ervan kapot kunnen gaan.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Hastur

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Ik heb uiteraard ook wel eens dingen stuk gemaakt, maar niet tijdens het in elkaar zetten. Een hardeschijf uit mijn handen laten vallen, heatsink los getrokken met processor en al, PC opgeblazen door de voeding verkeerd aan te sluiten. ;-p

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Sabor

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Hoe sluit je een voeding verkeerd aan? Dan moet je wel erg je best doen volgens mij.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Hastur

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Door een oude 6 pin voeding op een 8 slot 12V connector aan te sluiten. Dat gaat soms wel eens fout. Niet alle mobo's vinden dat leuk. ;- )

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • rohirrimdwarf

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    leuk artikel. ga vooral mee door.

    Voor iedereen die van plan is om bij 4launch te shoppen. Prima winkel. Mijn vaste plek voor hardware voor de pc.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    TheDeeGee

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Bij mij is dat Azerty Hardware :)

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    maartencartman

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Azerty FTW ;)

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Hastur

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Afuture is mijn favoriet, hoewel ik ook wel eens bij Azerty en 4Launch bestel.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Inflatable

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Alle 3 zijn goed inderdaad.. Ik kijk meestal op de www.tweakers.net pricelist en kijk bij welke winkels de hardware die ik zoek op voorraad is.. Qua prijs scheelt het meestal niet zo veel, heel soms wel maar dan moet je vaak gewoon nog heel even geduld hebben.. De prijzen kunnen bij die shops echt per dag verschillen afhankelijk van leverbaarheid etc..

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Hellraidermike

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Ik ga altijd naar de plaatselijke computer shop (1 manszaak)

    Veel beter service, dan een internetzaak. En mocht je dan interesse hebben in het bouwen willen ze het vaak ook nog wel eens laten zien.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    TheDeeGee

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    En je betaald lekker de hoofdprijs met zo'n klein winkeltje :)

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • oropher

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Mijn vorige was salland, die had ik zelf gebouwd, maar mn huidige heb ik laten bouwen door alternate (nooit meer). De cpu wordt veel warmer dan zou moeten wat waarschijnlijk komt door slecht verdeelde koelpasta. Verder was de windows die er op stond niet te activeren met de code op de zijkant van de kast, alles geprobeerd… nog een keer gebeld en wat krijg je te horen: "ja dan kunt u hem het beste terugsturen". Dikke lul je in reet zal je bedoelen… Vervolgens maar gewoon een illegale versie van windows 8.1 enterprise er op getieft.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Dennispls

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Prima items om door te nemen als je er al even niet mee bezig bent geweest!

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • Tektwo

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Hulde voor deze serie, bouw je eigen pc. Hiermee kunnen meer mensen de stap wagen om te ontdekken hoe eenvoudig en leuk het is.

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.
  • None

    Inflatable

    • 1 jaar, 8 maanden geleden
    Het is gewoon een kwestie van durven en doen, zo heel moeilijk is het niet om een PC in elkaar te zetten.. Het zijn infeite maar 5-6 onderdelen.. Als je onzeker bent haal er dan de 1e paar keer iemand bij die er verstand van heeft.. Iedereen in mijn omgeving heb ik het door de jaren heen ook geleerd.. Scheelt een heleboel geld t.o.v. kant&klare PC's kopen.. Goede guide..

    Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
    met onze voorwaarden voor reacties.

 

Wanneer je een reactie plaatst ga je akoord
met onze voorwaarden voor reacties.